Ayak ve Ayak Bileği Hastalıkları

İnsan neslini yüzyıllardır taşıyan emektar ayaklarımızın sorunları Ortopedia’nın en önemli uğraş alanlarındandır.

  • Topuk ağrıları
  • Nasırlar ve Tırnak Batması
  • Hallux Valgus (başparmak eğilmesi)
  • Ayak ve Ayak Bileği Kireçlenmeleri
  • Kas, Tendon Bağ Yaralanmaları, Sinir Sıkışmaları,
  • Çocuklarda Ayak Sorunları, Düz Tabanlık, Çarpık Ayaklar,
  • Topuk ve Parmak Kemiklerindeki Deformasyonlar,
  • Çözülmeyen tüm ayak ağrıları, şişlikleri ve şekil bozuklukları uzman ekiplerimiz, ileri teknolojik çözümlerimiz ve tecrübeli fizik tedavi ekip ve ekipmanlarımız sayesinde kısa sürede çözüme ulaşacaktır.

AYAK ve AYAK BİLEĞİ AĞRILARI

Tırnak Batması

Tırnak batması ayağın en sık rastlanan rahatsızlıklarından olup en sık başparmakta olur.

Anatomi

Tırnak dip kısmandaki üretken (germinatif) yatak tarafından oluşturulur ve uca doğru büyür. Ön kısımda üretken olmayan ve sadece tırnağın yapıştığı yatak bulunur. Ayak tırnaklarının büyümesi kişiden kişiye ve mevsimlere göre değişmekle birlikte 4 ila 6 aylık bir süre alır.Tırnağın her iki yanında oluklar bulunur ve cilt bu oluklar üzerinden katlanarak tırnağın yanlarını örter.

Sebepler

Tırnak batmasının en önemli nedeni dar ayakkabılardır. Ayrıca çok sıkı çoraplar da batmaya yol açabilir. Sıkıştırma sonucu tırnak olukların kenarlarına baskı yapmaya başlar. Önce şişme ve ağrı olur. Zamanla buradaki cilt bariyeri bozulur ve enfeksiyon gelişir, kızarıklık, şişmede artma ve akıntı meydana gelir. Enfeksiyonun uzun sürmesi halinde oluk kaybolur, çevre dokular kalıcı olarak büyür ve tırnağın iyice gömülmesine yol açar.

Batma meydana geldiğinde birçok insan ve bazen de pedikürcüler tırnağın batan kenarını keser. Ancak bu ters etki yapabilir ve tırnağın kesilen sivri ucu oluğa iyice batarak enfeksiyonu arttırır.

Tedavi

Tedavide ilk yapılacak şey tırnak üzerindeki baskıyı kaldırmaktır. Bu amaçla geniş ayakkabı veya sandalet giyilebilir. Ayağı günde birkaç kez 10-15 dakika ılık suya sokmak faydalıdır. Batan tırnağı oluktan uzaklaştırmak için bir kürdan yardımı ile ince bir pamuk parçası oluktaki deri katlantısı ile tırnak arasına sokulr ve bırakılır. Bu pamuk günlük olarak değiştirilmeli ve bu işleme tırnağın köşesi yataktan dışarı çıkıncaya kadar devam edilmelidir. Tırnağı keserken de köşeleri dışarıda kalacak şekilde düz kesilmelidir. Enfeksiyon varsa antibiyotik faydalı olabilir.

Bu önlemler faydalı olmazsa tırnağın batan kenarı kesilebilir. Tırnak olğu bozulmamışsa tırnak yeniden normal olarak büyüyebilir. Ancak tırnak oluğu iyice bozulmuşsa tırnağın çekilen kenarının yeniden büyümesini engellemek gerekir. Bu amaçla tırnak kenarı ile birlikte üretken yatağın bir kısmının da alınması gerekir. Bu işlemler poliklinik şartlarında lokal anestezi altında yapılabilir.

Uzun süren iki taraflı ve şiddetli batmalarda tüm tırnağın ve tüm üretken tırnak yatağının alınması gerekliir. Bu durumda yeniden tırnak çıkmaz. Yalnızca tırnak çekilirse yeniden büyüyen tırnağın tekrar batma olasılığı yüksektir.

Çocuklarda Düz Tabanlılık

Çocuğunuzun ayağı basarken düz, otururken veya parmak uçlarındayken normal ayak içi girintisi görülüyorsa buna esnek düz tabanlık denir. Bu durum aileler için büyük bir endişe kaynağıdır. Oysa çocukların büyük kısmı sorunsuz olarak büyürler.

Bu durumda genellikle;

  • Ağrısızdır,
  • Yürüme veya spor sırasında ara vermeyi gerektirmez,
  • Zaman içinde cerrahi ve diğer herhangi bir tedaviyi gerektirmeden düzelir.

Esnek düz tabanlıkta normal kas fonksiyonuna sahiptir,eklem hareketi normaldir.

Kemiklerin ve bağların biçim ve gerginlikleri ayağın uzunluğu boyunca iç kısımda topuk ile parmaklar arasındaki girintiyi oluşturur. Bu girinti bebeklikte yoktur. Büyüdükçe bu ark gelişir. Normal bebek ayaklarındaki fazla yağ dokusu ve arkın zamanla gelişmesine bağlı olarak 3 yaşına kadar bebeklerin çok büyük kısmında ailelerde düz tabanlık endişesi bulunur.

Esnek düz tabana sahip çocuklarda taban arkının gelişimi 5-7 yaşlarına kadar devam eder. Düz tabanlığın buluğ çağlarına kadar devam etmesi durumunda ayak tabanında ağrı olabilir. Bu durumda doktora başvurulması gerekir.

Yukarıda anlatıldığı gibi bu tip düz tabanlığın tedavisi buluğ çağına kadar yoktur. Bu durumdaki aileler gereksiz yere çok sayıda doktor başvuruları, ortopedik botlar-tabanlıklarla zaman ve para kaybederler

Buluğ çağında ağrılı ayaklarda doktor ağrının nedenini araştırır. Bu genellikle gergin aşil tendonuna veya sert düz tabanlığa bağlı olabilir. Aynı zamanda çocukların giyilmiş ayakkabılar ile doktora götürülmesi önemlidir, çünkü doktorlar için ayakkabılarının uygunluğunu ve aşınmanın nerede olduğunun görülmesi tanıda çok önemlidir. Doktor aynı zamanda ailede düz tabanlığı olup olmadığını da soracaktır. Çünkü ayaklardaki kemik dizilim ve biçimini etkileyen temel özellik genetik yapıdır. Aynı zamanda doktorunuz çocuğunuzda sinir veya adale hastalığı olup olmadığını da tetkik edecektir.

Tedavi

Eğer çocuğunuzda aktiviteye bağlı ağrı veya yorgunluk oluyorsa doktorunuz öncelikle aşil tendonunu germe egzersizi verecektir. Hala rahatsızlık devam ediyorsa bir tabanlık verecektir. Tabanlık ağrı ve yorgunluğu azaltırken ayakkabı ömrünü uzatır. Bazen aşil gerginliğini azaltmak için fizik tedavi ve alçılama da gerekebilir. Bunlara rağmen devam eden ağrıda cerrahi tedavi önerilebilir. Ancak çok az sayıda esnek düz tabanlığın zaman içinde cerrahi tedaviye gereksinim gösterdiğini unutmamak gerekir.

Ayak Bileği Anatomisi

Ayak bileği üst üste iki eklem bulunan karmaşık bir yapıdır. Gerçek ayak bileği eklemi , tibianın dış ve üstten, fibulanın (baldır bölgesinde tianın arka-dışı boyunca uzanan ince kemik) dıştan oluşturdukları yatakla talusun (ayak bileği kemiklerinin en üstte olanı) yuvarlak tavanı arasındaki eklemdir. Ayak bileğinin yukarı ve aşağı hareketlerine izin verir. Eklemlerden altta olanı topuk kemiği (kalkaneus) ile talus kemiği arasındaki subtalar eklemdir. Hareketi son derece kısıtlıdır ve ayağın yanlara hareketine izin verir.

Eklem içi tüm kemik yüzeyler eklem kıkırdağı ile kaplıdır. Ayak bileğinin sabitliğini bağlar sağlar. Dış yan bağlar ayak bileğinin dış yanında bulunarak bileğin içe doğru hareketini engeller. Anterior talofibuler bağ fibula ile talusu bağlar ve dış bağların en sık yaralanıdır. İç yan bağlar (deltoid bağ) iç kısımda bulunur ve ayak bileğinin dışa dönmesini engeller.

Ayrıca eklem seviyesinin hemen üzerinde tibia ile fibula syndesmos denilen bir bağla bağlıdır ve bu bağ yüklenme sırasında iki kemiğin birbirinden açılmasını engeller. Ayak bileği cerrahisinde tedavisi çok önemli bağlardandır.

Ayak bileğinin 4 yanı boyunca uzanan tendonlar bileğin sabit kalmasına yardımcı olurken, adeleri ile ayak bileği hareketlerini-zıplama gibi- yönetirler.

Tarsal Tünel Sendromu

Tarsal tünel sendromu posterior (arka) tibial sinirin topuğun iç yanındaki çıkıntının hemen altında flexor retinakulum altındaki dar tünelde sıkışmasıdır. Eldeki karpal tünel sendromunun ayakta görülen şeklidir. Tarsal tünel; topuğun iç malleolunun (çıkıntı) hemen altından geçer. Tarsal tünelden posterior tibial sinirin yanısıra, ayak baş parmağına ve parmaklara fleksiyon (bükülme hareketi) yaptıran kasların tendonları da geçer.

Kırık sonrası kemiklerde şekil bozuklukları, alçılama, kaslarda ve tendonlarda kalınlaşma ve tendinitler bu tüneli daraltarak siniri sıkıştırır. Hastalar çoğunlukla ayak parmaklarında, topukta ve ayak tabanında yanıcı ağrı duyar. Ağrı gece uykudan uyandırabilir ve baldırlara vurabilir.

Medial malleol (topuk iç çıkıntısı) arkasındaki çukurluğa bastırılırsa şiddetli ağrı olur. Ayak baş parmağı ve diğer parmakların hareketinde güçsüzlük olabilir.

Hastalık plantar fasiit, topuk dikeni, damar hastalıkları ve siyatalji (bel fıtığı yada kireçlenmelere bağlı bacak ağrısı) ile karışabilir. Kesin tanı EMG ile konur. EMG de sinir iletim hızı azalmıştır.

Tedavisinde lezyon bölgesine kortikosteroid enjeksiyonu yapılır, ancak hastaların çoğunda cerrahi olarak sinirin serbestleştirilmesi ve basının ortadan kaldırılması gerekir.

Ayak Bileği Burkulması

Ayak bileği burkulmaları; ayak bileği eklemlerini bir arada tutan bir veya birden fazla bağın zorlanması ya da kısmen yırtılması sonucu olur.

Ayak bileğindeki burkulmalar sonucu ayak bileğindeki eklemlerini bir arada tutan bağların birinde veya bir kaçında zorlanmalar, yırtılmalar hatta kopmalar olabilir. Ayak bileği burkulmaların çoğu ayak bileğinin içe doğru dönmesiyle oluşur ve bu durumda ayak bileğinin dış tarafındaki bağlar ( ligamentler ) etkilenir. Ayak burkulmaları hemen hemen herkesin başına gelen bir olaydır ve hastaların büyük çoğunluğu önemli bir problem olmadan iyileşir.

Nasıl Teşhis Edilir:

Ayak bileği burkulmalarında burkulma esnasında bir çıtırtı sesi, bir yırtılma hissi duyulur, üzerinde yürümekle ağrı olur. Ayak bileğinin dış yanında hafif bir şişlik olur ve 24 saat içinde o bölgede morarma olur.

Nasıl tedavi edilir:

Tedavide ayak bileğindeki şişlik izlenmeli eklem iyileşinceye kadar korunmalıdır. Tedavide ilk yapılması gereken buz uygulanmasıdır. Bir naylon poşete konulan buzlar ince bir havluyla zedelenen bölgeye günde 3-4 defa 10-20 dakika süreyle uygulanır.

Eklem ilk 1-2 gün içinde tam dinlendirilmelidir. Bunun için hasta tarafa bir baston alınabilir. Ayrıca bu bölgeye bir bandaj veya ayak bileğinden de sıkıca bandajlanmalıdır. Bunun için havalı splintlerde kullanılabilir. Burkulan ayak bileği yükseltilmelidir. (Buz, istirahat, bandaj, yükseltme, BEBY)

Tedavide bundan sonraki aşama ise ayak bileğinin aşırı hareketleri önleyerek daha sonraki burkulmalardan korumaktır. Bunun için bandaj, splint, ya da braceler kullanılabilir.

Uzun süren bazı lezyonların tamamen iyileşmesi için fizik tedavi, hatta tendon kapmalarında cerrahi müdahale gerekebilir. Ayak bileği incinmesi geçiren kişi bir sporcu ise iyi bir rehabilitasyon programı yapılmalıdır. Eğer bütün bu tedbirlere rağmen şişlik ve ağrı devam ediyor 8-10 günde şikayetlerde azalma olmuyorsa durum ciddi olabilir. Bu durumda MR veya US la daha ileri bir değerlendirme yapılmalıdır.

PES PLANUS ( DÜZ TABANLIK )

Çocukluk döneminde aileyi en çok rahatsız eden olaylardan biride çocuklardaki ayak sorunlarıdır. Bunların başında düz tabanlık gelir. Yürümeye başlayan çocukların ayakları genellikle tombul görünümlüdür ve ayak tabanında kavis görülmez. Vücut ağırlığını yere aktaran ayaklar çocuklarda, çok önem taşır. Çocukların % 70 sinde düztabanlık vardır. Çocuklar genellikle tabanları düz olarak doğarlar. Erişkinlerde de görülen bir durumdur. İki tipi vardır;

1-Esnek yani ayak havada iken kavisi görülür, ayak yere basınca taban düzleşir, zararsız düz tabanlıktır. Zaman içinde düzelir

2-Kalıcı yani ayak kavisi ayak yere basarken ve yerden kaldırınca değişmez.

Aile üyeleri (anne, baba, dedeler) ayağın bu görüşünden rahatsız olurlar. Birçok çocuk bu bulguyla herhangi bir problemle karşılaşmadan büyür.

BELİRTİLER NELERDİR?

 

  • Yere basınca ayak tabanı düzleşir
  • Ağrısızdır,
  • Herhangi bir problem olmadan spor yapar, oynar,
  • Zaman içinde düzelir, bir müdahale gerekmez,
  • Bazı çocuklarda koşarken ayaklarının takılması ve düşme olabilir.
  • Bazı çocuklarda ayaklarda içe basma ile birlikte görülebilir.
  • Arkadan bakıldığında topuklarda dışa dönüklük olabilir.

TEŞHİS

  • Çocuk ayak ucunda ve topukta yürütülür.
  • Islak ayak testi
  • Özel podoğraf
  • Bilgisayarlı metot

Doktora götürdüğünüz zaman taban düzlüğünün kalıcı (rijit) olduğu veya topukta sertliğe bağlı olarak mı geliştiği araştırılır. Bazı düztabanlıklar çeşitli kas ve sinir hastalıklarına bağlı gelişebilir(bunlar daha ciddi problemlerdir). Bazı nörolojik hastalıklarda düztabanlık vardır veya ailede başka düztaban olup olmadığı araştırılır.

TEDAVİ

Bazı hekimler düz tabanlığı, ayakkabı tabanlık veya bir takım özel kalıplarla tedavi etmeyi denerler. Yapılan çalışmalar göstermiştir ki bu tedaviler çocuk ayağının normal gelişimini etkilemez ve ayak istediği gibi gelişir. Bu tip tedaviler sadece aileyi tedavi eder aileyi değil.

Eğer çocuk spor veya aşırı hareket yaptığı zaman ağrıyla oturuyor veya yorgunluk hissi oluyor ve kucağa alınmak istiyorsa germe egzersizi önerilir. Eğer egzersize rağmen ağrı ve gerginlik devam ediyorsa o zaman tabanlık önerilir. Çok çeşitli tabanlıklar vardır, yumuşak, sert gibi. Bu tabanlıklar çocuğun şikayetlerini geçirdiği gibi ayakkabı ömrünü de uzatır. Nadiren bazı vakalarda topukta aşırı gerginlik olan çocuklarda fizik tedavi ve alçı tedavisi gerekebilir. Yaş ilerlediğinde düz tabanlık sertleşirse (kalıcı hal aldıysa) yani ayak yerden kalktığında kavis oluşmuyorsa ağrı, yorulma ve şekil bozukluğu ilerleyici ise cerrahi tedavi denenebilir. Büyüme çağında problem olmayan ayaklar bazen ileri yaşlarda kişiye sorun oluşturabilir. Ağrı, şekil bozukluğunda artma, ayakkabının çabuk deforme olması gibi. İleri yaş düz tabanlıklarını çocukluk çağında olanlardan farklı değerlendirmek gereklidir.

PES KAVUS (PENÇE AYAK - ÇUKUR AYAK )

Bu rahatsızlıkta düz tabanlığın tersine, burada ayağın iç yayının fazla eğimli ve dikliği söz konusudur. İleri olgularda, ayak kısalabilir ve parmaklarda yere doğru büküktür. Pes kavus, genetik olarak geçebileceği gibi, nörolojik bazı hastalıklar sonucu da görülebilir. Çoğunlukla, bir belirti vermese de uzun mesafe koşusu ya da yürüyüşlerden sonra ayakta yorgunluk ve ağrılar olur. Ağrı en çok parmakların yere değen taban kısımlarındadır. Özel ayakkabılar, bükük parmakları geriye çekip geren ateller ve parmak altlarına yerleştirilen metatars yastıkları tedavinin ana parçalarıdır. Çok ileri olgularda, cerrahi yolla bükük parmakların düzleştirilmesi ve ayak tabanını gerip eğimi fazla artıran plantar fascianın kesilmesi yoluna gidilir.

PLANTAR FASİİT ve TOPUK DİKENİ

TOPUK DİKENİ ( EPİN KALKENEİ ) :

Topuk dikeni çok yaygın bir sorundur. Topuk kemiği altında yani ayak tabanında bir kemik uzantısı oluşur. Bu uzantı ya da diken, sert tabanlı ayakkabılarla sert zeminlerde yürüyüp koşma sonucu yada artrozu olan ileri yaşlardaki kişilerde sıklıkla görülür. Ayrıca aşırı kilolularda, uzun süre ayakta durarak çalışanlarda ve bazı romatizmal hastalıklarda görülür. Ayak tabanında topuk üzerine bastırıldığında ağrı vardır.

Tedavide ortası delik topuk tabanlığı, ya da ayakkabının topuğunnu altına gelen kısmın oyulması, ağrı kesici ve enflamasyon dindirici antiromatizmal ilaçlar ve bunlara rağmen ağrı geçmezse, topuğa, kemik çıkıntısının olduğu bölgeye kortizon enjeksiyonu yapılır. Yine geçmez ise ameliyatla bu çıkıntı alınır

PLANTAR FASİİT

Bu rahatsızlığı olan kişiler, uzun bir dinlenme süresinden sonra örneğin, sabah kalktıklarında ilk adımlarını atarken daha fazla olan, yürüdükçe azalan ancak, günün ilerleyen saatlerinde ayakta dururken yine artan topuğun tabanından ayağın iç kısmına doğru yayılan bir ağrı duyarlar.

Ayak tabanında ve deri altında, topuktan başlangıç alıp parmaklara dek uzanan yelpaze tarzında bir kalın lif tabakası vardır.

Bu tabakaya plantar fasiya denilir. Bu fasiyanın asıl fonksiyonu, kas ve kemikleri korumanın dışında, ayağa, yandan baktığınızda iç tarafındaki eğimi vermektir.

Her yaşta görülebilir, ayak tabanına gelen ve sık tekrarlayan travma, spor aktiviteleri, aşırı yürüme ve ayakta kalmayı gerektiren işlerde çalışanlarda görülebileceği gibi, kilolu ve ileri yaşlardaki kişilerde daha sık ortaya çıkar. 

Genellikle topuk dikeni ve plantar fasiit birlikte görülür.

Tedavide, topuğa ortası delik tabanlık, eğer ayak tabanında düzlük varsa, plantar fasia üzerindeki gerginliği azaltmak amacı ile, özel aletler ve evde plantar fasiaya yönelik germe egzersizleri verilir. Israr eden ağrılarda plantar fasia ve topuğa tabandan kortizon enjeksiyonu yapılabilir.

KOŞUCU BACAĞI (SHIN SPLINTS, MEDIAL TIBIAL STRES SENDROMU)

Sert zemin, ağır antrenman, kötü ayakkabı, kötü koşu tekniği (ayak parmak ucunda koşmak gibi), ayak taban anatomisindeki bozukluklar gibi nedenlerden dolayı kemik zarının iltihabi reaksiyonu ile karakterize bir durumdur. Alt bacak iç-ön bölgede yer alan tibia kemiğinin alt yarı bölgesinde ağrı en belirgin sorundur. Ayak parmakları veya ayak aşağıya doğru büküldüğünde, aktiviteler sırasında ağrı oluşur. Dinlenmek, soğuk uygulamak öncelikli yapılması gereken uygulamalardır. Yukarıda bahsedilen nedenlerin ortadan kaldırılması gerekir. Uzman bir hekimin değerlendirmeleri ışığında tedavinin şematize edilmesi gerekir.