Çocuk Ortopedisi

Doğumsal sakatlıklar,

Kalça Çıkığı,

Düz tabanlık, İçe Basarak Yürüme, Çarpık Ayaklar,

Büyüme Ağrıları, Bel Kemiği Eğrilikleri,

Boy Uzaması Sorunları, Bacaklar ve Kollar Arası Uzunluk Farkları,

Çocuk Kırıkları, Yürüme Bozuklukları,

Gelişimsel İskelet Sorunlarının Tümünün Tanısı, tedavisi ve takibi Ortopedia’da mümkündür. Gelişmiş görüntüleme, analiz ve takip yöntemleriyle çocuğunuzun iskelet sağlığında katkımızın olmasını istiyoruz.

Kalça Çıkığı

Normal kalça ekleminde;  kalçadaki büyük leğen kemiğindeki çukur boşluk (asetebulum) ile,  bacak kemiğinin (Femur kemiği) başındaki yuvarlak kısım iç içe girmiştir. Doğuştan kalça çıkığında ise, kalça eklemini meydana getiren kemikler  birbirinden ayrılmıştır.

Kalça çıkığı bazen ileriki yaşlarda da gelişebilir. Onun için “doğuştan kalça çıkığı” yerine “gelişimsel kalça çıkığı” denilmektedir.

Bu hastalığın her tipinde femur başının asetabulumun dışında olması şart değildir. Yarı çıkık, yada eklem içine girip çıkan yapı da olabilir.

Bunlara sırasıyla bakalım:

1.Tam çıkık kalça: Femur başı tamamen asetabulumun dışındadır. Bacağın  bükülüp dışa doğru yatırılmasıyla (ortolani manevrası) çıkık yerine girer.

 

2.Yarı çıkık kalça: femur başı, asetabulumun içinde olmakla birlikte bir bölümü dışa ve yukarıya doğru yer değiştirmiştir.

3.Çıkabilir kalça: femur başı, asetebulumun içindedir. Ancak ittirmekle  (Barlow’un provakasyon testi) kolaylıkla asetebulumun dışına çıkar.

Kalça çıkığı Oluş nedenleri:

Birçok sebebe bağlıdır. Öncelikle anne karnındaki 12.-18. haftalar ve son 4 hafta gelişimsel kalça çıkığı açısından önemlidir. 12.-18. haftada hormonal veya genetik faktörler rol oynar. Bu faktörler kas yapısının gevşek olarak oluşmasına neden olur. Ayrıca asetabulum çukurunun yeterli derinlikte gelişememesi önemli bir faktördür.

Gebeliğin son 4 haftasında mekanik faktörler (kalçaya bası) daha önemlidir. Bunların başında bebeğin hala makat pozisyonda (baş yukarıda kalça aşağıda) durması gelir. Normal gebeliklerde bebek son iki ayda baş aşağıya döner. Kalça ekleminin normal gelişimini tamamlayabileceği pozisyon bacakların bükülü ve hafif dışa dönük olduğu pozisyondur. Makat pozisyonda bu duruş bozulur. Bacaklar aşırı büzülürken, dizler açılır. Bu pozisyon, femur başının eklem çukurluğunu terk etmesini kolaylaştırır.

Doğum sonu çevresel faktörler içerisinde en önemlisi “kundak”tır. Bu giydirme alışkanlığı, yenidoğan bebeğin normalde olması gereken, kalça ve dizlerindeki bükülmeyi bozar ve kalça çıkığına yol açabilir. Bebeklere alt üst pijama veya tulum giydirilmelidir. Böylece bebek bacaklarını ve dizlerini rahatlıkla bükebilir. Bebeğin gazını da rahatlıkla çıkarmasına yardım edilmiş olunur.

Kalça çıkığı, kız bebeklerde erkeklere oranla 6-8 kat daha sık görülür.

Doğuştan kalça çıkığı açısından riskli gruplar:

  • İlk doğum
  • Makat gelişi ile doğum
  • Tortikolisli bebekler(Boyun kası içinde kanama)
  • Ailesinde kalça çıkığı bulunan bebekler
  • Çeşitli ayak bozuklukları ile doğmuş bebekler
  • Annede gebelikte su kesesinde az su bulunması

Düz Taban

Birçok aile küçük çocuklarının ayak kavsinin olmamasından ve bunun ileride doğuracağı sorunlardan endişe duyar. Halbuki çocuklar düztaban olarak doğarlar ve zaman içinde ayak kavisleri kendiliğinden oluşur.

Anatomi Normalde yere bastığımızda ayağın içi kısmı yere temas etmez ve bir kavis oluşturur. Bazı insanlarda bu bölge değişik derecelerde yere temas eder ve buna düztabanlık adı verilir.

Ayak kavsini sağlayan kemiklerin yapısı ve bağlardır. Çocuklarda kemikler henüz tam gelişmediğinden ve bağlar da çok esnek olduğundan ayak kavsi tam gelişmemiştir.

Ayrıca kavsin olduğu bölgede yağ yastığı kalındır ve bu bölgedeki çukurluğu doldurarak düztaban izlenimi verebilir.

Şikayetler

Ayakaları düztaban olmasına rağmen çoğu çocuğun hiçbir şikayeti yoktur. Bazı çocuklar yorgunluktan ve ağrıdan şikayetçi olabilir. Bazıları da ayakkabılarını çabuk deforme ederler. Ancak çoğu zaman şikayetçi olan ayağın şekli nedeniyle anne baba ve yakın çevreleridir.

Tanı

Düztabanlık tanısı genellikle yalnızca fizik inceleme ile konabilir. Ayak kavsinin şekli yere basarak bakılır. Ayak havaya kaldırıldığında kavis oluşuyorsa buna esnek düztabanlık denir. Ayak bileği hareketi kontrol edilerek Aşil tendonunun gergin olup olmadığına bakılır. Gerekli durumlarda ayağın röntgen filmleri ve tomografisi çekilebilir. Ayakkabılar incelenerek anormal aşınmalar not edilir.

Tedavi

Çocuklarda ayak kavsi oluşmaya 3 yaşından sonra başlar, bu yaşa kadar tüm çocuklar düztabandır. Bu yaştan önce ayakkabıların içine taban yükseltileri yerleştirmek sakıncalıdır ve ağrıya yol açar. Üç yaş sonrası ayak kavsi gelişmeye başlar ve bu 10 yaşına kadar devam eder. Bu tamamen doğal bir süreçtir ve giyilen ayakkabı ile ilgisi yoktur, herhangi bir tedavi gerekmez.
Düztabanlık ağrılı ise nedeni araştırılır. Aşil tendonu gergin ise germe egzersizleri verilir. Ayakkabı anormal aşınıyorsa uygun destekler verilebilir. Esnek düztabanlıklar ileri yaşlarda sebat edebilir, ancak genellikle ağrısız olup tedavi gerektirmezler. Bazen tabanlık desteği faydalı olabilir.
Esnek olmayan düztabanlıklar çeşitli sebeplere bağlı olabilir. Sebebin araştırılması, ağrılı ise tedavi edilmesi uygundur. Tedavi için ayakkabı içine destekler, egzersizler uygulanabilir. Bazı durumlarda ise cerrahi tedavi gerekebilir.

İçe Basma

Normalde erişkinlerin çoğu yürürken ayakları tam öne veya hafif dışarı doğru bakar. Az sayıda erişkin ise içe basarak yürür. Halbuki küçük çocuklar arasında içe basma çok yaygın olarak görülür. Bunların hiçbirini tedavi etmediğimize göre içe basma zamanla kendiliğinden düzelen bir durum olarak düşünülebilir.

Çocuklarda içe basma ile ilgili bilinmesi gereken gerçekler şunlardır.

  • İçe basma genellikle kendiliğinden düzelir. 
  • İleri yaşlarda içe basma herhangi bir problem yaratmaz. 
  • Özel ayakkabı ve botların, düzeltici alçı ve cihazların tedavide yeri yoktur.

Sebepler ve Tedavi

Çocuklarda içe basmanın çeşitli sebepleri vardır.
Femoral torsiyon uyluk kemiğinin fazlaca öne dönük olmasıdır. Bu çocuklar yürürken dizleri birbirine dönüktür ve yere çaprazlama otururlar. Genellikle 9-10 yaşına kadar kendiliğinden düzelir.
Dizlerdeki çarpıklıklar da çocukluk çağlarında sıktır ve kendiliğinden düzelirler. Medial tibial torsiyon kaval kemiğinin içe doğru dönük olmasıdır. Bu durum genellikle 5 yaşına kadar kendiliğinden düzelir.
Düztabanlık diğer bir içe basma nedenidir. Ayak kavsinin gelişimi de 8-10 yaşına kadar sürebilen doğal bir seyir izler.
Metatarsus adduktus ayağın ön kısmanın içe doğru dönmesidir, ayak fasulye şeklindedir. Çoğu herhangi bir girişim olmadan kendiliğinden düzelir, ancak sebat ederse alçı ile nadiren de cerrahi ile düzeltilebilir.
Bazen içe basma çok ileridir, çocuğun ayaklarının birbirine dolaşmasına ve düşmesine yol açabilir. Bu tür içe basmalar takibe alınmalı ve nedeni araştırıldıktan sonra doğal seyri içinde düzelmiyorsa cerrahi olarak tedavi edilmelidir.

ÇARPIK AYAK (Clubfoot)

 Ayaklardaki bu şekil bozukluğunu çocuk doğar doğmaz fark etmek mümkündür. Parmaklar ve topuk içe doğru dönük durur ve elle düzeltmek istense bile düzelmez.

İlk bakışta ayağın üst kısmı alta gelmiş gibi görünür. Ayaktaki bu şekil bozukluğunun yanında bacaklar da normale göre daha ince ve kısadır. Çarpık ayak ağrısızdır ve tedavi ile düzelir.

Yaklaşık yeni doğan 1.000 bebekten birinde bu ayak deformitesi vardır. Bu çocukların 1/3 ünde deformite çift taraflıdır. Çarpık ayaklı çocukların 2/3 ü erkektir. Çok daha basit şekil bozuklukları çarpık ayak sanılabilir; tanı koyarken dikkatli olmak gerekir.

Germe Ve Alçılama İle Tedavi

Tedaviye hemen başlamak gerekir. Tedaviden amaç, çarpılmış ayağı veya ayakları, çocuk yürümeye başlamadan ağrısız, fonksiyonel ve düzgün bir ayak haline getirmektir. Doktor, tedaviye, çocuğun ayağını düzeltmeye yönelik germeler yaparak başlar. Ayağı yavaş yavaş düzeltmek için haftalık alçı yapar. Bu seri alçılama tekniği ile ayak normal hale getirilmeye çalışılır. Alçılara genellikle 6–12 hafta devam edilir. Alçı yapıldıktan sonra ayak parmaklarına dikkat etmek gerekir; renginde ve ısısında bir değişiklik olunca doktor haberdar edilmelidir.
 
Ayak düzeltildikten sonra tekrar eski halini almaması için özel ayakkabı veya breys giydirilir. İlk iki sene kaslar ayağı eski deforme şekline çekebilir; hatta bu süre 7 yaşına kadar da uzayabilir. Çocuk, bu süre sonuna kadar doktor takibi altında olmalıdır.

Cerrahi Tedavi

Germeler ve alçı tedavisi ayağı düzeltmezse cerrahi tedavi gerekli olur. Bu ameliyat ile bağlara, tendonlara ve eklemlere müdahale edilir. Bu ameliyat genellikle çocuk 6–12 aylık iken yapılır. Aynı anda ayağın bütün deformiteleri düzeltilir. Buna rağmen, bazen çocuk büyümesini tamamladıktan sonra bir ameliyat daha gerekebilir. Ameliyattan sonra ayak alçıya alınır ve düzgün durumda tutulur. Ayak ameliyat ile düzeltildikten sonra da deformite kasların çekmesi ile tekrarlayabilir. Bunu için ayak özel ayakkabılar giydirilerek korunur. N az bir yıl bu ayakkabıya devam edilir.  Tedavi edilmezse ayaktaki şekil bozukluğu artar ve çocuk sakat kalır. Tedavi başarılı olursa çocuk normal veya normale çok yakın ayaklar sahip olur. Büyüyünce herkesin giydiği ayakkabıları giyer, koşar oynar… Buna rağmen ayak küçük, bacak ise ince kalabilir.

PERTHES HASTALIĞI

Çocuğunuz ufak tefek ağrılardan sık sık şikayet edebilir. Bunların çoğu birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Ama kalçasında veya dizinde sürekli ağrı ve topallama olursa dikkatli olmak gerekir. Bu ağrılar, büyüme ağrıları veya basit bir düşme sonucu oluşmuş, incinmelere bağlı ağrı olmayabilir. Kalçasında erken tedavi gerektiren bir hastalığı olabilir. Çocukluk çağında kalçayı sıklıkla tutan ve femur başının (uyluk kemiğinin ucu) kan dolaşımının bozulması ile ortaya çıkan Perthes hastalığı söz konusu olabilir. Femur başının dolaşımı bozulursa, baş ölür, yuvarlaklığını kaybeder ve yassılır ve ileriki yıllarda artirit gelişmesine neden olur.  Perthes hastalığının sebebi bilinmez. Doktorlar bunun büyüme hormonu ile ilgili olduğuna inanır. Büyüme çağındaki çocuklarda görülür. Erkek çocuklarda görülme ihtimali kızlara göre 4 misli fazladır. Hastalık sıklıkla 4-8 yaşlarındaki çocukların kalçalarını tutar. Çoğu zaman, hastalık tek bir kalçada olur. Ne kadar erken tedavi edilirse o kadar iyi sonuç alınır.  Perthes hastalıklı çocuklar diz ve uyluk ağrısından şikayet eder. Kalça hareketlerinde kısıtlanma olur. Aktivite ile artan topallama vardır. Günün geç vakitlerinde çocuğın şikayetleri artar.
Hastalık başladığında çocuğun yaşı küçükse sonuç daha iyi olur. Sekiz yaşından sonra ortaya çıkmış Perthes hastalığını tedavisi iyi sonuç vermeyebilir; kalça eklemindeki bozuklu kalıcı olabilir. Femur başı ölse bile büyüyüp gelişmeye devam eder. Hastalıklı dönemde yuva içerisinde taşmadan kalırsa şekli bozulmaz ve normal küre biçimini korur. İyileşme aylarca sürebilir. Bu süre içerisinde kemiğin başının yuva içerisinde kalmasını doktorunuz sağlar. Çocuğa yürüme cihazı verebilir, veya ameliyat önerebilir. Ameliyattan amaç, başın yuva (asetebulum) tarafından tam olarak kaplanmasını sağlamaktır. Bu hastalık sonucu kalça ekleminin mekaniği bozulursa yetişkin hayatta artirit gelişebilir.

OSGOOD-SCHLATTER HASTALIĞI

Çocuğunuzun dizinin hemen alt kısmında ağrı, şişlik ve hassasiyet varsa sebebi Osgood-Schlatter hastalığı olabilir. Ağrı aktivite ile artar, istirahat ile azalır. Sık görülen ve geçici bir durumdur. Aslında gerçek bir hastalık sayılmaz; aşırı yüklenmeye ve kullanmaya bağlıdır.  Hızlı büyüme devresindeki genç (9-14) yaş sporcularda sık görülür. Özellikle, çok aktif çocuklarda daha sıktır.

Erkek çocuklarda görülme ihtimali kızlara göre daha fazladır. Genellikle tek bir dizi tutar. Dizin hemen altıda ve önde buluna çıkıntı hassastır ve şiştir.

Bu çıkıntıya basıldığında çocuğun ağrısı artar. Hoplama, zıplama, bisiklete binme, koşma, ağırlık kaldırma ve merdiven çıkma şikayetleri artırır.  Ağrının sebebi, bu çıkıntıya yapışan tendonun adalenin kasılması ile kemikten ayrılmaya zorlanmasıdır.

Art arda gelen yüklenmeler tendonda inflamasyon yaratır. İnflamasyona bazen mikroskobik yırtıklar da iştirak edebilir. 

Tedavi

Ağrıyı ihmal etmemek lazımdır. Ağrıya aldırmadan aktiviteler devam edilirse durum daha da kötüleşebilir. Ağrılar artabilir ve hayatın ileriki yıllarında da bazı sorunlar yaratabilir. Tedavi edilmez ve aktiviteler sürdürülürse hastalık da 6-18 ay kadar devam edebilir. Sporu tümden bırakmak şart değildir ama aktivitelerin azaltılması şarttır. Yarışmalara katılan bir sporcunun ise spor 2-3 ay ara vermesi faydalı olur. Daha sonra, uygun idmanlarla eski performansa 6-8 ayda erişilir. 
 
İyileşirken ibuprofen gibi inflamatuar giderici (antiinflamatuar) ve ağrı kesici ilaçlar verilir. Ağrılı bölgeye buz uygulamak da faydalıdır. Bazı özel dizlikler de kullanılır. Ağrı tam olarak ortadan kalkınca, yavaş yavaş eski aktivitelere geri dönülür. Bu dönemde özellikle, uyluk ön kısmındaki kuadriseps kasını gerici egzersizlerin yapılması gerekir.

ERGENLİK ÇAĞINDA DİZ ÖNÜ AĞRISI

Aktif olarak spor yapan ergenlik çağındaki gençlerde dizin ön kısmında ağrılar başlarsa spor programını değiştirmek mecburiyetinde kalabilir. Dizin ön kısmındaki sürekli ağrılar aktif gençlerde özelliklede kızlarda sık görülür. Tedavisi genellikle ameliyatsız yapılabilir. 

Belirtiler

Ağrılar yavaş yavaş başlar ve artar. Uzun süre bir yerde oturduktan sonra ayağa kalkarken veya merdiven çıkarken bir tıklama veya sürtünme sesi gelebilir. Ağrı özellikle, atlama, zıplama, çömelip kalkma ve koşma gibi aktivitelerden sonra ve geceleri artar. Diz şişebilir ve hassasiyet kazanır. Tedavi edilmezse uyluğun ön kısmındaki kuadriseps kasının kuvveti azalır, tendonlarda zorlanmalar olur. Diz aniden bükülebilir ve boşalma hissi olur. 

Sebepler

Dizin ön kısmında bulunan küçük kemik (patella), diz bükülüp açıldıkça femurun ön yüzünde buluna bir oluk içerisinde hareket eder. Bazı durumlarda patella gördüğü baskılar sonucu oluktan dışarı çıkmaya zorlanır ve buda anormal sürtünmelere ve ağrılara yola açar.Bu duruma değişik faktörler yol açar:
 
Dizi destekleyen uyluk kaslarının çok sıkı ve sert olması 
Diz ve kalçadaki anatomik değişiklikler 
Uygun olmayan spor tekniklerinin ve malzemelerinin kullanılması 
Sportif aktivitelerinin aşırı şekilde yapılması 
 
Tek bir darbe sonucu da diz önünde ağrı başlayabilir. 
 

Teşhis

Bu tip ağrıları olan gençlerin doktora müracaat etmesi gerekir. Doktor ağrının ne zaman başladığını, hangi durumlarda artığını, hangi durumlarda azaldığını sorar. Yapılan spor ile ilgili bilgiler alır. Ağrının özellikleri ile ilgili yeterli bilgi edinilince sıra dizin muayenesine gelir. Bu muayene sırasında doktor hastasından yürümesini, çömelip kalkmasını, hoplamasını isteyebilir. Ağrının sebebini anlamak için şu durumlara dikkat edilir:
 
Bacak, uyluk diz kapağı ve kuadriseps kası arasındaki uyum 
Dizin stabilitesi, kalça ve diz ekleminin hareketlerinin derecesi 
Diz kapağının altında hassasiyet olup olmadığı 
Dizkapağına yapışan kasların gerginliği 
Uyluğun ön ve arkasındaki kasların kuvveti, tonusu, büyüklüğü 
Aşil tendonun gerginliği, ayakta düz tabanlık 
 
Her iki dizin film çekilir. 

Tedavi

Buz, istirahat ve rehabilitasyon öncelikle uygulanan tedavi yöntemleridir. 
 
Buz: Ağrıyan dize günde birkaç defa havluya sarılmış vaziyette buz uygulanır.
 
İstirahat: Dokular iyileşinceye kadar, dizde ağrı yapan aktivitelere ara verilir. Egzersiz programını değiştirmek gerekebilir. Şişmanlık varsa, dize binen yükü azaltmak için kilo verilmelidir. Ayrıca patella stabilize edici dizlik de faydalı olur. İnflamatuar giderici ilaçlar kullanılır.
 
Rehabilitasyon: Ağrı ve şişlik giderildikten sonra dizin tekrar eski gücünü, dayanıklılığını, hızını ve hareketliliğini kazanması için bir rehabilitasyon programı gerekir. Uygun egzersizlerle kasların gücü artırılır ve germe egzersizleri ile esnekliği sağlanır. Spora yavaş yavaş dönülür. 
 

Koruma

Ağrının tekrar başlamaması için bazı önlemler almak gerekir. Şunlar önerilir:

  • Yapılan spora uygun ayakkabı giyilmelidir 
  • Spora başlamadan önce germe egzersizlerini de kapsayacak şekilde ısınma hareketleri yapılmalıdır 
  • Dizde ağrı yapabilecek hareketlerden kaçınılmalıdır 
  • Spor süresine ve yoğunluğuna dikkat edilmelidir.

FEMUR BAŞI KAYMASI

Ergenlik çağındaki çocuklarda en sık görülen kalça rahatsızlığıdır. Çocuğun şikayetleri ya aniden ortaya çıkar ya da yavaş yavaş belirir. İlk ağrı uyluk ve dizde hissedilir. Tedaviye ne kadar erken başlanılırsa sonuç da o kadar iyi olur.
 
Femur kemiğinin uzunluğuna büyümesini sağlayan kıkırdak plak baş ile boyun arasındadır.

 Büyümekte olan çocuklarda, bu kıkırdaktan itibaren, baş yerinden oynar. Böylece kalça ekleminde deformite oluşur. Şu durumlar görülür:
 

  • Çocuk kalçasını içe doğru döndüremez 
  • Çocuğun ayağı dışa doğru dönük durur 
  • Çocuğun bacağı kısalır 
  • Bu bacak üzerinde ayakta durunca çok ağrısı olur. 

 
Bu durum,10-18 yaşları arasındaki, özellikle şişman veya atletik çocuklarda daha sık görülür.

Femur başı epifiz kayması olan çocukların 1/3 ünden fazlasında hadise çift taraflıdır. Tedaviye erken başlamak gerekir. Erken ve iyi tedavi edilmezse deformite giderek artar ve kalçada artirit gelişir.
 
Ameliyat ile femur başı çivilerle tutturulur ve daha fazla kayması önlenir. Çiviler başın kemiğe tutunmasını sağlar. Bazen doktor diğer başı da korumak amacı ile erkenden çivi ile tespit edebilir. Artirit gelişmişse tedavi daha da zordur. Farklı ameliyatlar gerekebilir.

ÇOCUKLARDA DİRSEK KIRIKLARI

Çocuğunuz çok hareketli ise elleri üzerine sık olarak düşer. Bu düşmelerin çoğu zararsızdır. Ama, bazen o kadar sert düşer ki yere çarpmanın etkisi ile kemikleri kırılabilir. Çocuklar da meydana gelen kırıkların % 10 u dirsek çevresinde görülür.  Kırık Tipleri  Çocuktaki dirsek kırıkları, dirseğin farklı yerlerinde olabilir: Sık görülenler şunlardır:
Dirsek üstü (suprakondiler) kırık: Dirseğin hemen üzerinden, kol kemiği (humerus) kırılabilir. Bu kırık genellikle 8 yaşın altındaki çocuklarda olur. En sık görülen dirsek kırığı budur. Bu kırık sinir yaralanmalarına ve kolun kan dolaşımının bozulmasına neden olabilir. 
Dirseğin yan çıkıntılarındaki (kondiler) kırıklar: Bu kırıklar, kol kemiğinin dirsek eklemine yakın ucundaki iki çıkıntıdan birisinde olur. Dış taraftaki çıkıntıda (lateral kondil) daha sık görülür. Bu kırıklar eklem yüzeyini ve büyüme kıkırdağını ilgilendirdiği için önemlidir. 

İç taraftaki çıkıntının ucundaki (epikondiler) kırıklar: Genellikle 9-14 yaşlarındaki çocuklarda görülür. Kol kemiğinin iç taraftaki çıkıntısının uç kısmı düşme sonucu kırılabilir. 
Büyüme plağı kırıkları: Dirsek eklemini yapan kol ve ön kol kemiklerinin uçlarında büyüme plakları vardır. Bu büyüme plaklarının kırıkları kemiklerin büyümesini bozabilir. Bu nedenle iyi tedavi gerektirir. 

Önkol kırkları: ön kolda biri başparmak (radius), diğeri küçük parmak (ulna) tarafında olmak üzere iki kemik vardır. Bu kemiklerin dirsek eklemine iştirak eden uçlarında kırıklar olabilir.  Belirti Ve Bulgular
Yukarda sıralan bölgelerden herhangi birinde kırık olduğunda, aşağıdaki bulgu ve belirtiler vardır:
Ağrı  Hassasiyet  Az veya çok şişlik  Dirsek hareketlerinde kısıtlanma  Teşhis Ve Tedavi
Eğer çocuğunuzun düşme sonucu dirseğinde ağrı başladıysa ve kolunu oynatamıyorsa hemen doktora gitmeniz gerekir. Doktor, öncelikle kolun sinirlerini ve kan dolaşımını kontrol eder. Kırık olup olmadığını, kırık varsa hangi bölgenin kırığı olduğunu anlamak için film çekilir. Durumun tam olarak belirlenmesi için, normal tarafın da filmi çekilerek kıyaslama yapılabilir.  Tedavi, kırığın yerine ve ayrılma derecesine bağlıdır. Kırıkta ayrılma yoksa alçı ile tedavi yeterli olabilir. Alçı süresi 3-5 hafta arasında değişir. Bu süre içerisinde alçı kontrolleri yapılarak kırığın uygun durumda kalıp kalmadığı kontrol edilir.  Eğer kırık kemikler birbirinden ayrılmışsa, doktor eli ile bunları eski yerine koymaya çalışır. Bu işlem ameliyatsız yapılabilir ama çoğu kez ameliyat gerekir. Ameliyat ile kemik parça yerine konulur ve tel, çivi veya vida ile tespit edilir. Ameliyattan sonra alçı yapılır. Birkaç hafta sonra alçı ve teller çıkarılarak eklem hareketlerine başlanır.

ÇOCUKLARDA ÖNKOL KIRIKLARI

Çocuklar koşmayı, oynamayı, zıplamayı, hoplamayı, atlamayı çok sever. Ama, bunları yaparken elleri üzerine düşerlerse, dirsek ile el bileği arasındaki iki kemikten birisi veya ikisi birden kırılabilir. Bu şekildeki ön kol kırıkları, çocuklarda meydana gelen kırıkların % 40-50’sini oluşturur. Kırıklar hemen bileğe yakın kısımda, önkolun orta kısımlarında veya dirseğe yakın yerde olabilir. 

İki kemikten başparmak tarafında olanına radius, küçük parmak tarafında olanına ise ulna denir. Bu kemiklerin kırıklarının 1/3 ü radiusun el bileğine yakın kısmında meydana gelir. 

Belirti Ve Bulgular:

  • Dirsek, önkol ve el bileğinde şekil bozukluğu (deformite) 
  • Düşme ile hemen başlayan ağrı 
  • Hassasiyet 
  • Şişlik 
  • Önkolu hareket ettirmede zorluk 
  • Çocuk kemikleri kırıldığında erişkinlerin kemiklerine göre daha hızlı kaynar. Çocuğunuzda bir kırıktan şüphe ediyorsanız, zaman geçirmeden doktora gitmelisiniz. İyi bir tedavi ile kırık uygun pozisyonda kaynar ve iyileşir.

Kırık Tipleri

Torus kırığı: “Bükülme” kırığı diye de isimlendirilir. Kemiğin bir kenarı hafifçe çöker, karşı kenar ise eğilir. Ayrılmamış ve kayma göstermeyen kırıklardır. 

Metafizyel kırıklar: kemiklerin eklemlere yakın yerlerindeki kırıklardır. Bu kırıklarda büyüme plağı etkilenmez. 

Yaş ağaç kırığı: Kemik tıpkı bir yaş ağaç çubuğu gibi kırılır. Kemik korteksinin bir tarafı kırılıp ayrılır, karşısı ise eğilir. 

Galeazzi kırığı: Radiusda ayrılmamış bir kırık ve el bileğinde yan yana duran radius ve ulnada ise çıkık olur. 

Monteggia kırığı: Ulna da kırık ve radiusun dirsek ekleminde çıkığı vardır. Acil tedavi gerektiren ciddi bir kırktır. 

Büyüme plağı kırıkları: Kırık büyüme plağını da ilgilendirir. Genellikle radiusun el bileğine yakın kısmındaki büyüme plağında görülür. 

Teşhis Ve Tedavi

El üzerine düşmelerde el, bilek, kol ve dirsek yaralanabilir. Doktor tam olarak nerede kırık olduğunu anlamak için dirseğin, önkolun ve el bileğinin filmini çektirir. Ayrıca, elin sinir fonksiyonlarını ve kan dolaşımını kontrol eder. 
Tedavi şekli kırığın yerine ve kemiklerdeki ayrılma durumuna bağlıdır. Doktor ayrılmış, yer değiştirmiş kemikleri eli ile yerine koymaya çalışır. Uygun pozisyona getirdikten sonra da alçı ile tespit eder. Ama şu durumlarda ameliyat gerekebilir:

  • Ciltte kesilme varsa 
  • Kırık stabil değilse 
  • Kemik parçaları ayrık duruyorsa 
  • Kırık maniplasyon ile istenilen pozisyona gelmiyorsa 
  • Kırık arzu edilmeyen bir pozisyonda kaynamaya başlamışsa 

Kırık kemikler uygun duruma getirildikten sonra bu durumda kalmaları için bir çivi ile veya alçı ile tespit yapılır. Torus gibi ayrılmamış basit bir kırık 3-4 haftada iyileşir. Monteggia gibi daha ciddi kırıkların iyileşme ve alçıda kalma süresi 6-10 hafta kadar olabilir. Kırık büyüme plağını ilgilendiriyorsa, doktor hastasını yıllarca takip eder ve kemiklerde büyüme problemi olup olmadığını kontrol eder.

BÜYÜME PLAĞI KIRIKLARI

Yetişkinlerde de, çocuklarda da kırıklar olmaktadır ama bir özel krırk şekli vardır ki o da büyüme plağı kırığıdır. Bu kırık özel bir dikkat ister. Bu kırığı geçiren çocukların kemiklerinde, ileriki yıllarda, büyüme problemleri, şekil bozuklukları olabilir. 

Büyüme Plağı Nedir?

Büyüme plağı uzun kemiklerin uçlarında bulunur. Bu plak içerisindeki kıkırdak hücrelerin çoğalması ile kemikler uzar ve şekillenir. Uzun kemikler ortalarından değil uçlarından büyür. Kemiklerin uç kısımlarındaki kırıklar büyüme plaklarını etkileyebilir ve onların fonksiyonlarında bozulmaya yol açabilir. 

Kimler Risk Altındadır?

  • Büyümekte olan bütün çocuklar risk altındadır ama özellikle 11-12 yaşındaki kız çocukları ve 13-14 yaşındaki erkek çocuklarında risk fazladır.  
  • Büyüme plağı kırıkları erkek çocuklarda kızlara göre iki misli daha fazla görülür. 
  • Kırıkları yaklaşık 1/3 i futbol, basketbol ve jimnastik gibi yarışma sporlarında görülür. 
  • Yaklaşık % 20 si ise eğlenmek için yapılan bisiklet , kayak ve patinaj gibi aktiviteler esnasında meydana gelir. 
  • Kırık düşme, otomobil kazası sonucu meydana gelen tek bir yaralanma sonucu oluşabildiği gibi uzun süren aşırı yüklenmeler sonucu da olabilir. Parmak, önkol ve bacak kemiklerinde sık görülür. 

Büyüme Plağı Kırıklarında Teşhis

Kaza geçiren bir çocuğun kol veya bacaklarında ağrı şişlik olmuşsa veya kolunun bacağını hareket ettiremiyorsa doktor kontrolünden geçmesi gerekir. Doktor çocuğu muayene eder ve dudumu tam olarak anlamak için film çektirir. Çekilen filmlerin incelenmesi ile çocukta bir kırık olup olmadığı anlaşılır. Bazen MR, tomografi gibi ek tetkikleri istenebilir. 

Kırık Tipleri

Büyüme plağı kırıklarının 5 tipi vardır:
Tip 1: Kırık büyüme plağı boyunca, enlemesine olarak kemiği kateder; eklem yüzeyine ulaşmaz. Genellikle sorunsuz iyileşir; ameliyat gerektirmez. Alçı sarılması yeterlidir.
Tip II: Kırık büyüme plağının hemen üstünden başlar, plağa kadar geldikten sonra plak boyunca enine devam eder. En sık görülen kırık şeklidir. Genellikle alçı ile tedavi edilir. Bazen ameliyat gerekebilir.  Tip III: Kırık plaktan başlar ve ekleme kadar iner. Eklem yüzünü bozabilir. Tedavi için ameliyat gerekir, ameliyatta kırık yerine konulduktan sonra içerden tespit edilir. 3-5 hafta sonra tespite son verilir. > Tip IV: Kırık plağın üst kısmından başlar, plağı oblik olarak geçtikten sonra ekleme kadar iner. Büyük çocuklarda sık görülür. Eklem yüzünün restorasyonu için ameliyat gerektirir. Ameliyat ile kırık yerine konulur ve tespit yapılır.
Tip V: Büyüme plağının ezilmesi şeklindedir. Çoğunlukla büyüme duraklar. Tedavi için ameliyat gerekir.

Kırıkların İzlenmesi

Çocuk kırıkları yetişkinlerinkine oranla daha çabuk iyileşir. Yetişkinlerde büyüme plağı kapandığı için bu tip kırıklar ve bu kırıklara bağlı sorunlar görülmez. Bu tip kırık geçirmiş çocuklarda kemik büyümesi ve şekillenmesi uzun süreli takip gerektirir. Büyüme plağı fonksiyonunu yitirirse kemiğin uzaması durur. Bu gibi durumlarda ortopedik müdahale gerekebilir. Bu nedenle, özellikle tip IV ve Tip V büyüme plağı kırığı geçirmiş çocuklar yetişkin hayata ulaşıncaya kadar izlenmelidir.

ÇOCUKLARDA UYLUK KEMİĞİ KIRIKLARI

Uyluk kemiği (femur) vücudun en büyük ve dayanıklı kemiğidir ama çocuk önemli bir yaralanma geçirdiğinde kırılabilir. Femur kırığına yol açan sık görülen sebepler şunlardır:

  • Oynarken düşme 
  • Temas sporları esnasında geçirilen kazalar 
  • Trafik kazaları 
  • Çocuğun dayak yemesi 

Femur kırılınca şiddetli ağrı olur ve çocuk bacağını kullanamaz ve yürüyemez. Hareket ile ağrı daha da artar. Zamanla şişlik oluşur. Böyle büyük bir kemiğin kırılmasına neden olan hadise vücudun başka yerlerinde de yaralanmaya sebep olmuş olabilir.

Teşhis ve Tedavi

Bir çocukta femur kırığı düşünülüyorsa hemen bir cankurtaran çağrılmalı ve çocuk hastaneye götürülmelidir. Doktora kazanın nasıl olduğu ve daha önce geçirdiği diğer tıbbi sorunlar anlatılmalıdır. Doktor çocuğun ağrısını azaltmaya çalışırken bir yandan da muayenesini yapar. Kırığın yerini ve diğer özelliklerini anlamak için film çektirir. Bazen kıyaslamak için normal uyluğun da filminin çekilmesi gerekebilir.  Femur kemiği kırıklarının tedavisi kırığın yerine konulması (redüksiyon) ve kaynayıncaya kadar bu durumda tutulması (immobilizasyon) şeklinde yapılır. Doktor tedaviyi planlarken çocuğun yaşını, kırığın tipini, yaralanmanın nasıl olduğunu, ciltte kesik olup olmadığını ve başka yerlerinde de yaralanma olup olmadığını dikkate alır.  Yerine koyma (redüksiyon): Doktor ayrılmış kemik parçalarını eli ile düzelterek kapalı yöntem ile yerine koyar. Bazen de redüksiyon için, birkaç gün süre ile, hastanın ayağına ağırlık asılarak (traksiyon) beklenilir. Bu sürenin sonun kapalı redüksiyon yapılır. Kırık kapalı olarak yerine konulamıyorsa ameliyat gerekir.  Hareketsiz tutma (immobilizasyon): Kırık yerine konulduktan sonra, kaynayıncaya kadar, bu pozisyon alçı ile korunur. Ameliyat ile içerden veya dışardan tespit küçük çocuklarda bazen, büyük çocuklarda ve ergenlik çağına gelenlerde ise sıklıkla gerekli olur. 

Tedavi Yöntemleri:

Traksiyon ve alçı: Kırıklı çocuk hastaneye yatırılınca, bacağı askıya alınır (traksiyon), kırık kemikler uygun pozosyonda bu şekilde tutulur. Kaynama başlayınca tedaviye alçı ile devam edilir. Alçı süresi 4-8 hafta arasında değişir.
Erken alçılama: Kırık bebeklerde ve küçük çocuklarda olursa traksiyon yapılmadan hemen alçıya alınabilir. Hastanede kalış süresi 24 saat kadardır. 

Dışardan tespit: Bazı özel durumlarda, doktor kırık kemikleri eksternal fiksatör denilen özel bir sistem ile dışardan tespit edebilir. Bunun için, kırık kemiğin üst ve alt parçasına çivi takılır ve bu çiviler dışardan birbirine tespit edilir; böylece kırık da tespit edilmiş olur. Kaynama gerçekleştirilince sistem sökülür.

İçerden tespit: Çocuk ameliyat edilir ve kırık kemikler birbirine çivi, vida, plak gibi materyallerle tespit edilir. 
Kırık kaynadıktan ve tespit materyalleri çıkarıldıktan sonra çocuğun rehabilitasyon programına ihtiyacı olabilir. Bu program ile kas güçleri ve eklem hareketleri artırılır. Doktor, kırığın kaynadığından tam olarak emin olmak için çocuğu kontrollere çağırabilir.