Omuz Hastalıkları

Omuz hastalıkları seksiyonunda;

  • Omuz Çıkıkları,
  • Döndürücü Manşet Yırtıkları,
  • Omuz Sıkışma Sendromları,
  • Kıkırdak ve Bağ Yırtılmaları,
  • Donuk Omuz,
  • Omuz Bölgesi Kırıkları,
  • Doğumsal Omuz Felci,
  • Omuz Çevresi Yumuşak Doku sorunları cerrahi ve fizik tedavi ekiplerince ortak bir çalışmayla çözümlenmektedir.

Omuz Çıkıkları

Omuz eklemi, vücudunuzun en hareketli eklemidir ve birçok yönde hareket edebilir. Ancak böylesi bir hareket aralığı, omuzdaki kemiklerin bağlantısının kopması veya ayrılması olasılığını (çıkmak), diğer eklemlerin kemiklerindekilere göre daha yüksek hale getirir.
Eklem, kemiklerin iki veya daha fazlasının bir araya geldiği bir noktadır. Çıkık, eklemde meydana gelen, kemiklerin uçlarının normal konumlarından zorlanarak çıktığı bir yaralanmadır. Bu yaralanma, ekleminizi geçici olarak deforme eder ve hareketsiz hale getirir, ani ve şiddetli ağrı ile sonuçlanabilir.

Eğer omzunuzun çıktığından şüphe ederseniz, vakit geçirmeden tıbbi bakıma başvurun. Yerinden çıkan çoğu omuz düzgün tedavi edildiği zaman, haftalarca istirahat ve rehabilitasyondan sonra normal işlevine geri döner. Öte yandan, omuz çıkığı yaşadığınız zaman, ekleminiz dengesizleşebilir ve çıkıklar tekrarlanmaya yatkın hale gelebilir.

Belirtiler ve Semptomlar

Yerinden çıkan omuz:

Görsel açıdan deforme ve yerinden uzakta 
Şişkin veya renk değiştirmiş (çürümüş) 
Yoğun derecede ağrılı 
Hareket ettirilemez olabilir 
Omuz çıkığı aynı zamanda, yaranın yakınlarında, örneğin boyunda ve kolun alt kısmında, uyuşukluğa, güçsüzlüğe veya karıncalanmaya da yol açabilir. Omuzdaki kasların zarar görme nedeniyle spazm geçirmesi, çoğu zaman ağrının yoğunluğunu artırır.

Nedenleri

Omuz eklemi vücudun en sık olarak çıkık yaşanan eklemidir. Omzunuz birçok yönde hareket edebildiğinden ötürü, ileri, geri veya aşağı, tamamen ya da kısmen yerinden çıkabilir. Buna ek olarak, omzunuzun kemiklerini birbirine bağlayan lifli dokunun (bağlar) gerilmesi veya yırtılması da çoğu zaman çıkığı daha karmaşık hale getirir. 

Omzunuz çıktığı zaman, omza gelen ani bir darbe gibi güçlü bir kuvvet, omzunuzdaki kemikleri yerinden dışarı çeker (çıkık). Omuz ekleminizin, atma hareketi esnasında olduğu gibi aşırı derecede dönmesi, üst kol kemiğinin (humerus), omuz yassı kemiğinin (skapula) bir parçası olan omuz yuvasından (glenoid) fırlamasına yol açabilir. Üst kol kemiğinizin omuz yuvanızın kısmen içinde, kısmen de dışında kaldığı bir durum olan kısmi çıkık (sublukasyon) da meydana gelebilir. 

Omuz çıkığının nedeni şunlar olabilir:

Spor yaralanmaları. Omuz çıkığı, futbol ve hokey gibi temas içeren sporlarda ve tepeden aşağı kayma, jimnastik ve voleybol gibi düşmeyi içeren sporlarda yaygın olarak görülen bir yaralanmadır.

Sporla bağlantılı olmayan travma. Motorlu araç kazasında omzunuza gelen sert bir darbe de omuz çıkığının yaygın bir kaynağıdır. 

Düşme. Düşme esnasında omzunuz yerinden çıkabilir. 

Risk Faktörleri

Omuz çıkıkları en çok 18 ila 25 yaşları arasındaki kişilerde yaygındır, çünkü bu kişiler genellikle yüksek bir bedensel etkinlik düzeyine sahiptir. Daha ileri yaştaki yetişkinler de omuz çıkığına karşı daha savunmasızdır, çünkü eklemleri ve çevresindeki bağları daha zayıftır. Buna ek olarak, daha yaşlı kişiler genellikle daha sık düşerler, bu da omuzlarının çıkması riskini artırabilir. 

Ne zaman tıbbi yardım alınmalı

Kırılan bir kemik ile yerinden çıkan bir kemiği birbirinden ayırmak zor olabilir. Eğer sizde veya çocuğunuzda omuz çıkığı var gibi görünüyorsa, hemen tıbbi yardım alınız.

Siz tıbbi yardımı beklerken: 

Eklemi oynatmayın. Omuz eklemini, içinde bulunduğu konumda, tahta veya askı ile sabitleyin. Omzu hareket ettirmeye veya zorla yerine getirmeye çalışmayın. Bu hareket, omuz eklemini ve etrafındaki kasları, kirişleri, sinirleri veya kan damarlarını hasara uğratabilir.

Yaralanan ekleme buz koyun. Omzunuza buz koymak, iç kanamayı kontrol ederek ve omuz ekleminin içinde ve etrafında sıvıların birikmesini engelleyerek, ağrıyı ve şişmeyi azaltmaya yardımcı olabilir. 

Tarama ve Teşhis

Doktorunuz omzunuzu fiziksel olarak muayene etmenin yanı sıra, aşağıdaki testlerin de yapılmasını isteyebilir:

Röntgen. Omuz ekleminizin röntgeninin çekilmesi ile çıkık görülebilir ve kırılan kemikler veya omuz ekleminizdeki diğer hasarlar ortaya çıkarılabilir.

MRI

Manyetik rezonans görüntülemede (MRI) manyetik alandan ve radyo dalgalarından yararlanılarak, doktorunuzun omuz ekleminiz etrafındaki yumuşak doku yapılarında meydana gelen hasarı değerlendirmesine yardımcı olmak amacıyla kesit görüntüleri elde edilir. 

Artogram

Röntgen çekilmesi esnasında omzunuzdaki belirli yapıların ışığının yanması için, omzunuza kontrast sıvısı enjekte edilebilir. Eğer omzunuz vahim bir biçimde veya tekrarlayacak şekilde yerinden çıktıysa, kontrast sıvısı omuz ekleminizin, normal şartlarda sızmaması gereken bir alanına sızarak, kiriş veya sinir hasarının neden olduğu hasarlar gibi, bir yırtığa veya anormal bir açıklık ya da tıkanıklığa işaret eder.

Elektromiyografi (EMG)

EMG, kaslarınızda üretilen elektrik akıntılarının ölçüldüğü bir prosedürdür. Kasınızdaki elektrik faaliyeti, dinlenme esnasında ve kas kasılırken, bir cihaz tarafından kaydedilir. Elektrik sinyallerinin analiz edilmesi, doktorunuzun, vahim veya tekrarlayan omuz çıkığı nedeniyle görülen sinir hasarını değerlendirmesine yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Bazen, omzun çıkması, omuz eklemini güçlendiren kasların, kirişlerin veya bağların yırtılmasına neden olabilir. Çıkık, zaman zaman omuz ekleminin içinde veya etrafında sinir ya da kan damarı hasarının meydana gelmesine sebebiyet verebilir. Omzunuz, vahim ya da tekrarlayan biçimde yerinden çıkması halinde, yeniden yaralanmaya karşı daha savunmasız olabilir (omuz dengesizliği). Eğer omzunuzdaki bağlar veya kirişler gerildi ya da yırtıldı ise ya da omuz ekleminizi saran sinirler veya kan damarları hasar gördü ise, bu dokuların onarılması için ameliyat olmanız gerekebilir. 

Önlem

Omuz çıkığını önlemeye yardımcı olması için:

  • Düşmekten kaçınmak amacıyla önlem alın 
  • Temas içeren sporlarda koruyucu kıyafetler giyin 
  • Eklemlerinizde ve kaslarınızdaki kuvveti ve esnekliği korumak için düzenli egzersiz yapın
  • Omuz ekleminiz çıktığı zaman, ileride de omuz çıkıklarına karşı daha savunmasız olabilirsiniz. Nüksetmesini engellemek için, doktorunuzla birlikte, yaralanmanız ile ilgili olarak görüştüğünüz belirli kuvvet ve sağlamlık egzersizlerini takip edin.

Kişisel Bakım

Omuz çıkığı yaşamanızın ardından, rahatsızlığı hafifletmek ve iyileşmeyi teşvik etmeye yardımcı olmak için bu adımları deneyin: 

Omzunuzu dinlendirin. Omzunuzun çıkmasına neden olan o hareketi tekrar etmeyin ve acı verici hareketlerden kaçınmaya çalışın. Omuzlarınız daha iyi duruma gelinceye dek ağır kaldırma veya baş üzerinden geçirme hareketlerini sınırlayın.

Buz ve ısı uygulayın. Omzunuza buz koymak, iltihaplanmanın ve ağrının azaltılmasına yardımcı olur. Tek seferde 15 ila 20 dakika boyunca, bir poşet soğuk sebze veya buz küpleri ile dolu bir havlu ile hazırladığınız soğuk paketini kullanın. Bunu ilk bir veya iki gün boyunca birkaç saatte bir tekrar edin. Aradan yaklaşık iki veya üç gün geçtikten, ağrı ve iltihaplanma iyileştikten sonra, sıcak paketler veya sıcak su torbası, gerilen ve ağrıyan kasların gevşemesine yardımcı olabilir. Isı uygulamalarını 20 dakika ile sınırlayın.

Ağrı hafifletici ilaçlar alın. Tezgah altından satılan, aspirin, ibuprofen (Advil, Motrin, diğerleri) veya naproksen (Aleve gibi non-steroidal anti-enflamatuar ilaçlar (NSAIDler) ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir. Asetaminofen (Tylenol, diğerleri) de ağrının dindirilmesinde işe yarayabilir. Etiketteki talimatları izleyin ve ağrı iyileştiği zaman ilaçları almayı bırakın.

Kaslarınızın çevikliğini koruyun. Aradan bir veya iki gün geçtikten sonra, omuz kaslarınızın çevikliğini korumaya yönelik, hafif bazı egzersizler yapın. Tamamen hareketsiz kalmak eklemlerin sertleşmesine yol açabilir. Buna ek olarak, omzunuzu uzun bir süre boyunca kayırmak, omzunuzun zar zor hareket ettirebileceğiniz derecede katı hale geldiği bir rahatsızlık olan omuz donmasına yol açabilir. Yaranız iyileştiği ve omzunuzdaki hareket aralığı iyi bir duruma geldiği zaman, egzersiz yapmaya devam edin. Omuzda günlük olarak yapılan esneme hareketleri ve dengeli bir omuz güçlendirme programı çıkığın nüksetmesini engellemeye yardımcı olabilir. Doktorunuz veya fiziksel terapistiniz uygun bir egzersiz rutini planlamanızda size yardımcı olabilir.

Omuz Döndürücü Tendon Manşeti (Rotator Cuf) Yırtıkları

Omuz anatomik olarak çok geniş hareket açıklığı, zayıf eklem teması, bu zayıf teması desteklemek ve hareket açıklığını sağlamak için yer alan kıkırdak ve tendon destekleriyle vucudun en karmaşık eklemidir. Bu eklem ileri yüklenmelere maruz kalır.
40 yaş üzerinde omuz ağrısı nedenlerinin en önemli nedenlerinden biri rotator cuff yırtıklarıdır. Rotator cuff, humerus (üst kol kemiği)kemiğinin üst ucundaki omuz eklemini yapan baş kısmını çepeçevre saran adele-tendon bir yapıdır. Omuz eklemini yerinde tutar ve omuzun içe-dışa dönüş hareketlerini yaptırır.
Rotator manşet yırtığı gençlerde ve sporcularda ani bir harekette oluşan yaralanma ile oluşabileceği gibi, zaman içinde tekrarlayıcı kolun baş seviyesinin üzerindeki hareketlerde zamanla gelişebilir.

Belirti ve bulgular

  • Başüstü hareketlerde daha fazla olmak üzere tekrarlayıcı, devamlı omuz ağrısı.
  • Gece ağrısı. Bu ağrı ağrıyan taraf üzerine yatmayı engeller.
  • Adele güçsüzlüğü. Özellikle kolu kaldırmaya çalışırken hissedilir.
  • Omuz hareketleri sırasında tıkırtılar , klik sesleri gelmesi.
  • Omuz hareketlerinde kısıtlılık. Genellikle hastanın ağırlıklı kullandığı kolunda olur.
  • Hastalar rahatsızlığın başlamasına neden olduğunu düşündükleri bir olay tanımlarlar.

Risk faktörleri

  • Tekrarlayıcı başüzeri hareketler. Fırlatma sporları, tavan boyama gibi
  • Aşırı güç, düşme gibi
  • Yaşlanmaya bağlı dejenerasyon.
  • Rotator maşetin bulunduğu aralıkta daralma. (bkz: Omuz Anatomisi)
  • Rotator manşetin akromion denilen (bkz: Omuz Anatomisi) çıkıntının altındaki yüzey tarafından zedelenmesi

Yırtığın tesbiti

Yukarıdaki bulgulardan herhangi biri mevcutsa zaman geçirmeden doktora başvurun. Şikayetleriniz, hastalığın gelişme öyküsü ve dikkatli bir muayene ile önemli ölçüde fikir sahibi olunabilir. Röntgen incelemesi kemik kaynaklı bulguların tesbitinde yararlıdır. Ancak rotator manşetin direkt izlenebildiği MR ve ultrasonografi gibi tetkikler genellikle kesin tanı ve tedavinin planlanması için gereklidir.
Rotator manşet yırtıkları parsiyel (tam olmayan) veya tam yırtık biçiminde olabilir. Tendonun bütün kalınlığınca olmayan parsiyel yırtıklar cerrahi olmayan tedaviye iyi yanıt verirler. Cerrahi olamayan tedaviye yanıt vermeyen parsiyel yırtıklar ve tam yırtıklarda cerrahi tedavi gerekir.

Tedavi seçenekleri

Doktorunuz yırtık tam değilse (parsiyel yırtık) aşağıdaki cerrahi olmayan tedavi seçeneklerini önerebilir;
Dinlenme; yırtık tam değil ve aşırı kullanma nedeniyle gelişmişse yardımcı olabilir.
İlaç; (ağrı ve ödem giderici ilaçlar) ağrının kontrolünde yardımcıdır.
Kuvvetlendirme ve germe ekzersizleri; fizyoterapinin ana parçalarından biridir ve yapılması önerilir.
Kortikosteroid enjeksiyonu; ağrının giderilmesinde yardımcıdır. Fakat çok sık tekarlanması tendonu zayıflatıp tam yırtığa neden olabilir.
Ultrason; lokal ilaç uygulaması ve derin ısı verme özellikleri nedeniyle iyileşme sürecine yararlıdır.
Yukarıdaki yöntemlere cevap alınamayan parsiyel yırtıklar veya tam yırtıklar için çeşitli cerrahi tedavi seçenekleri vardır. Aşağıda tanımlanan yöntemler modern omuz cerrahisi teknikleridir. Burada hangi tekniğin seçileceğine rotator manşetteki yaralanmanın büyüklüğü, yeri, nedenine bağlı olarak karar verilir. Artroskobik müdahale sırasında omuzdaki tesbit edilen diğer patolojilerinde düzeltilmesi şansı vardır.
Artroskopi; yaklaşık 1 cm lik kesilerden omuz eklemi ve çevre dokulara ait görüntülerin bir kamera aracılığıyla monitöre aktarılması ve yine mini aletlerle görüntü kullanılarak hastalığın ameliyatının yapılması prensibine dayanır. Omuzda kemik çıkıntılarının kaldırılması adele ve tendondaki küçük yırtıkların tedavisinde tek başına yeterli olabilir.
Mini-açık tamir; artroskobi ile birlikte kullanılarak bir kaç santimetrelik küçük kesilerden tam yırtıkların tedavisine olanak verir.
Açık tamir; yaralanmanın çok ciddi olduğu vakalarda uygulanır. Burada doku transferi, tendon grefti uygulamaları yapılabilir.
Rehabilitasyon (fizyoterapi)
Tüm omuz hastalıklarında olduğu gibi rotator manşet yaralanmaları ardından normal fonksiyonlara dönüş zaman alır. Cerrahi tedaviler sonrası bu zaman 6 ay veya daha uzun olabilir. Temel prensip eklem hareketlerini arttırıcı ve adele gücünü geliştirici hareketlerin yapılmasıdır. Doktorunuzun vereceği programı uygulamak nihai sonuçta operasyon kalitesikadar belirleyicidir. İyi ellerde yapılan cerrahi ve iyi bir fizyoterapi programı sonrası % 90 civarında tatmin edici sonuçlar alınabilmektedir.

Omuz Sıkışma Sendromu

Omuz sıkışma hastalığı bir veya daha fazla problemin bir arada bulunması ile gelişir. Bu problemler;

  • Bursa denilen yağlayıcı keseceğin şişmesi ki bursitis denilir. Omuzun yüksek yüklenme altında hızla uzatılması sırasında sıktır. Bu en sık fırlatmaya dayanan sporlarda görülür. Spor dışında boya, cam silme gibi aktivitelerde de olabilir. İleri yaşlarda kendiliğinden de gelişebilir.
  • Rotator manşon tendonlarının şişme- ödem-iltihabı ki tendinit denilir. En sık ani ve yüklenme ile başlanılan sportif aktivitelerde başlar. Buradaki sebep adalelerin henüz bu aktiviteye hazır olmamasıdır.
  • Tendonlardaki aşınma ve yırtıklar sonrası kireç depolanması ki buna kalsifik tendinit denir.

Belirti ve bulgular

Hastalar genellikle ilk belirtileri hatırlamazlar. Genellikle başlangıçta küçük bir ağrı ve adalelerde hafif bir güç kaybı vardır. Omuz hareket kısıtlılığı ve baş üzeri hareketlerde ağrı daha sonra başlar.
Bursitis te orta-ileri derecede ağrı ve hareket kısıtlılığı vardır.
Tendinitte ise bazı kesin pozisyonlarda keskin bir ağrı olur. Tekrarlayıcı tendinit atakları rotator manşon yırtığına sebep olabilir.

Tedavi nasıl olmalıdır?

Başlangıçta;
Bursitte tanıdan hemen sonra ilk olarak istirahat önerilir. Buz uygulaması, ödem giderici ilaçlar, kortikosteroid enjeksiyonları, fizik tedavi etkin bir tedavi sağlayabilir. Bazen geçici olarak kol askısı kullanılması gerekebilir. Ağrı azalınca omuz güçlendirme egzersizlerine başlanmalıdır.
Tendinitte omuz yeterince dinlendirilirse iyileşme başlar. Hasta daha sonra tedrici olarak germe ve güçlendirme egzersizlerine başlar. Egzersiz öncesi sıcak sonrasında soğuk uygulaması iyi sonuç verir. Bunun için fizik tedavi ajanlarından faydalanılabilir. Daha ciddi vakalarda ilaç ve kortikosteroid enjeksiyonları yararlıdır.
Bunlar işe yaramazsa;
Bursitis’ te cerrahi tedavi uygulanabilir, anca daha iyisi bursaya kortizon enjekte etmektir.
Tendinitiste doktor ek tanı yöntemleri ile etkili diğer faktörleri tesbit etmeye çalışır ve tüm sebepler bir arada düşünülerek cerrahi tedavi önerilir. Cerrahide amaç tendonu sıkıştıran faktörleri ortadan kaldırmaktır.

Tekrarlamalardan nasıl korunmalıdır?

İleri yüklenme yapılan sporcularda dikkatli olmalıdır. Bu vakalarda muhtemel sakatlanmalara karşı takımların tıbbi ekipleri uyanık olmalıdır. Ağrı başladığı anda önlemler alınmalıdır. Omzunuzu rahatsız hissederseniz tenis veya golf oynamaya devam etmeyin. Limitlerinizi zorladığınızda karşılaştığınız omuz ağrılarına ilgisiz kalmayın, dinlenin.

Kıkırdak Doku

Kıkırdak hücreleri kondrosit ile hücrelerin arasını dolduran kondrin ara maddesinden oluşur. Omurgalıların iskelet sistemi kemik ve kıkırdaktan yapılmıştır. Bütün omurgalıların embriyonik dönemin­de kıkırdaktan yapılmış bir iskelet sistemi vardır. Ergin köpek balığı ve va­toz balığında iskelet kıkırdaktır. Diğer omurgalı canlılarda ise embriyo geliş­tikçe kıkırdak dokunun yerini kemik doku alır. Ancak eklemlerde, kaburga uçlarında kemikleşme olmaz. Bu bölgeler yaşam boyu kıkırdak olarak kalır. Kıkırdak dokuda kan damarı bulunmaz. Hücrelerin beslenmesi ve artık maddelerin atılması difüzyonla olur. Kıkırdak hücreleri kendi salgıladıkları ara madde içerisinde dağınık olarak bulunurlar. Kondrositler bir kapsülle çevrilidirler. Genç kıkırdak hücrelerine kondroblast denir.
Kıkırdak dokusu hücreler arası maddeye göre üçe ayrılır:
a) Hiyalin kıkırdak: Ara maddesi saydam ve beyaz mavimtrak renk­tedir. Embriyo döneminde iskeleti oluşturur. Ergin memelilerde, kaburga uç­larında, soluk borusunda ve burunda bulunmaktadır.
b) Elastik kıkırdak: Hücre ara maddesinde elastik lifler vardır. Bu özelliğinden dolayı bu dokuya elastik kıkırdak denir. Bükülme özelliğine sa­hiptir. İçerisinde az miktarda kollegen lifler de vardır. Elastik kıkırdak kulak kepçesi, kulak yolu ve östaki borusunda görülür.
c) Fibröz (lifli) kıkırdak: Ara maddede liflerin bol olduğu kıkırdak­tır. Uzun kemiklerin eklem yerlerinde ve diz kapağında bulunur. Fibröz kı­kırdakta kıkırdak hücreleri azdır, basınç ve çekmeye karşı dirençlidir.

Bağ Dokusu

Besin Maddeleri içeren doku sıvısının, kan kapilleri ile hücreler arasında difüzyonu için elverişli bir ara sağlayan dokudur. Embriyolojik olarak mezodermal kaynaklı olan bağ ve destek doku, vücuttaki bir çok yapıyı bağlayıp desteklediği gibi diğer dokularda da yaygın olarak bulunur. Dört gruba ayrılır, gevşek bağ dokusu, sık örgülü bağ dokusu, kıkırdak ve kemik bağ dokusu, kan dokusu. Bir destek dokusudur. Mineral ve protein lifli yapılar bakımından zengin, hücreler arası bol bir madde içinde bulunan hücrelerdir. Vücudun organlarını korur ve destekler. Vücudun parçalarını birbirine bağlar ve bir arada tutar.

Bağ Dokusu Hastalığı 

Bağ Zedelenmesi: Eklemi doğal sınırlar ötesinde harekete zorlayan herhangi bir kuvvet bağ zedelenmesine yol açar.
Dizde Bağ Yaralanmaları
Dizdeki bir bağ veya bağların aşırı derecede zor­lanmasıdır.

Üç tip yırtılma vardır.

1.Derece (Hafif) yırtılma: Bazı bağ lifle­rinde yırtık vardır fonksiyon kaybı yok­tur.

2.Derece (Orta) yırtılma: Bağın bir bölümü kopmuştur, biraz fonksiyon kaybı vardır.

3.Derece (şiddetli) yırtıl­malar: Bağın tam kopması veya bağın kemikten ayrılması söz konusudur. Cerrahi müdahale gerektirir. Nedenle­rimizin normal pozisyonu dışında kuv­vetlice gerdirilerek zorlanmasıdır.
Tedavi;

  • Sakatlanan dizi immobilize eden kasıktan ayak bileğine kadar uzayan bir splint uygulanacaktır.
  • Günde 3-4 kez 20 dakika buz uygulanacaktır.
  • Elastik bandajla sakatlanmış dizi sarın.
  • Ya­ralanmakken 72 saat sonra durumunuzu iyi hissediyorsanız sıcak tedaviye geçe­bilirsiniz.
  • Sık sık ve hafifçe yapılan masaj şişliğinizi azaltır ve siz rahatlatır. Bu yaralanmaların iyileşme süresi; hafif yırtıklarda 2-6 hafta, orta yırtıklarda 6-8 hafta, şiddetli yırtılmalarda 8- hafta ile 10 ay arasıdır.

Dizde Bursit

Dizdeki bursaların iltihap­lanmasıdır.
Nedeni; 

  • Diz travması, özel­likle gergin diz üzerine düşme. 
  • Dizde akut veya kronik enfeksiyon. 
  • Artrit. 
  • Gut.

Tedavi;

  • Sık sık buz masajı uygulayın, her uygulama 15 daki­kadan günde 3-4 kez olmalıdır.
  • Diz kapağını kapatan bir dizlik kullanın.
  • Eğer durumunuz iyiye gidiyorsa 72 saat sonra sıcak tedaviye geçebilirsiniz.
  • Mümkünse girdap banyosu uygulayabilirsiniz. 
  • Gerekirse dize ağırlık bin­mesini önlemek için koltuk değnekleri kullanın. Bu rahatsızlığın iyileşme süresi; cerrahi müdahale gerekirse 6-8 hafta arasıdır. Genellikle kronik bir problemdir. Tedavi ile belirtiler kaybolsa da zaman zaman alevlenir.

Dizde Kıkırdak Yaralanmaları

Diz eklemindeki kıkırdak zedelenmesidir. Genellikle diz kapağındaki dislokasyon veya diz bağlarında yırtılma ile birliktedir. 
Nedenleri;

  • Dize direk darbe gelmesi. 
  • Zedelenmiş dizin uzun süreli fazla kullanımı, 
  • Bükülme ve şiddetli kas kontrasksiyonu. 

Tedavi;

  • Şok riskini ortadan kaldırmak için yaralıyı sıcak tutun. 
  • Yaralı dizi kesinlikle hareket ettirmeyin. 
  • Dizi stabile etmek için bir askı veya alet kullanın. 
  • Cerrahi mü­dahale sonrası doktor aksini söyleyene kadar koltuk değnekleri ile gezin. 
  • Bandaj çıkarıldıktan sonra inzisyon (cerrahi kesik) bölgesindeki ağrıyı gi­dermek için sıcak tedavi uygulayın. İyileşme süresi;4-12 haftadır.

Dizde Menüsküs Yırtıkları

Diz ekle­mindeki iç ve dış menüsküsierin, travma­lar veya nontraumatik olarak yırtılmasıdır.
Nedenleri;

  • Dize direkt darbeler. 
  • Zedelenmiş dizin uzun süreli, fazla kullanımı. 
  • Bükülme veya şiddetli kas kontraksiyonu.

Tedavi;

  • Sakatlanmış kimseyi sıcak bir battaniyeye sarın.
  • Yaralı dizi kesinlikle hareket ettirmeyin.
  • Dizi sabitlemek için bir askı veya alet kullanın.
  • Ameliyattan sonra doktor aksini söyleyene kadar koltuk değnekleri kullanın.
  • Bandaj çıkarıldıktan sonra bölgedeki ağrı dindirmek için sıcak tedaviye geçebilirsiniz.
  • Tedaviler arasında yaralı dizi elastik bir bandajla sarılı tutun.
  • Şişliği azaltmak ve yaralı­yı rahatlatmak için sık sık hafif şekilde masaj uygulayın, iyileşme süresi; Diz­deki menüsküs yaralanmalarında kesin tedavi için cerrahi müdahale şarttır. Tam iyileşme için gerekli olan süre 4-12 haftadır.

Dizde Sinovit

Dizin yağlayıcı peneüssüz tabakası, sinovyumun enflamasyonudur. Sinovyumun yağlayıcı sıvısı dizin hareketlerinin rahatlığını sağlar ve kemik yüzeyini korur.

Nedenleri;

  • Tek bir sakatlık veya tekrarlayan sakatlıklar dizin herhangi bir bölümüne zarar verir. 
  • Bakteriyel enfeksiyon. 
  • Gut ve romartord artrit gibi metabolik bozukluk­lar.

Tedavi;

  • Sıvının çıkışından sonra ve fizik tedavi evreleri arasında dize kompesyonlu elastik bandaj uygulayın.
  • Sıcak tedavi uygulayın.
  • Sık sık hafif masaj uygulayın. İyileşme süresi; 2-4 haftadır.

Donuk Omuz : (Omuz Periartriti) 

Omuz hareketlerinin büyük ölçüde kısıtlandığı ve vücutta sadece omuza has bir hastalıktır. Omuzun hem hasta tarafından yapılan aktif ve hekim tarafından yaptırılacak pasif hareketlerin hepsi kısıtlanmıştır. Pasif hareketin de sınırlanması onu döndürücü kılıf tendinitlerinden ayırt edilmesine yardımcı olur. Genelde orta yaş kadınlarda kolun uzun süre ağrı nedeniyle hareketsiz bırakılması sonucunda ortaya çıkar. Hareketsiz kaldıkça eklem içi yapışıklıklar oluşur ve giderek kısıtlılık daha da artar. Sonuçta eklem kapsülü kalınlaşır,büzüşür . Hastalığın ilk dönemlerinde kolun en ufak bir hareketinde bile ortaya çıkan şiddetli ağrı vardır. Gece uykudan devamlı uyanmak kendine farklı bir pozisyon bulmakla geçen ıstıraplı geceler hastanın yaşam kalitesini ileri derecede bozar.
Zamanla ağrı azaldıkça yerini önemli hareket kısıtlılıklarına terk eder. Elbisesini giyemeyen basit işlerini bile yapamamaktan şikayetçi çok sayıda hasta vardır. Bu hastalık bazen 1-2 yıl içinde kendiliğinden yavaş yavaş düzelmeye doğru gidebilir. 
Donuk omuz bazı durumlarda başka bir hastalığa ikincil olarak da ortaya çıkabilir. Bunlar; şeker hastalığı, kol ve bacağı içine alan yarım felç (hemipleji), enfarktüs sonrası, göğüsün alınması,akciğer kanseri,tiroid bezi hastalıkları, bazı travmalar , akciğer tüberkülozu ve bunun gibi kronik akciğer hastalıkları olabilir.
Tedavi olarak eklemi hareketsiz bırakmamak esastır. Bazen hareketin hiç yapılamadığı durumlarda hafif anestezi altında omuz zorlayarak hareket ettirilir. Eklem içerisine artroskopik konumda girerek eklem kesesi içine bazı gerdirici enjeksiyonların yapılması söz konusu olabilir. Elbette fizik tedavi, eklem sıvısını ve kıkırdakları yenileyen enjeksiyonlar gündeme gelmelidir. Bazı durumlarda ekleme kortizon enjeksiyonları birkaç defa tekrarlanabilir. Egzersiz vazgeçilemez bir tedavi konumunu sürdürmektedir.

Omuz periartriti nedir?

Omuz ekleminin hareket açıklığının kaybedilmesine omuz periartriti (OP) denir. Adezif kapsülit ve donuk omuz olarak da adlandırılır.

OP' nin belirtileri nelerdir ?

En önemli belirti omuz hareketlerinde her yöne kısıtlılıktır. Hasta saçını tarayamaz, elini sırtına değdiremez, asker selamı veremez, ....vs. Ayrıca özellikle geceleri artan şiddette omuz ve kol ağrıları vardır.

OP'nin sebepleri nelerdir ?

Omuz periartritinin bir çok sebebi vardır. Bazen bu sebeplerin birden fazlası bir araya gelebilir. Şeker hastalığı, iltihaplı romatizmalar, boyun fıtığı ve kireçlenmeleri, akciğer hastalıkları, omuz çevresi kasların yapışma yerlerindeki zorlanmalar ve tendinitler en önemli sebepleridir. Ancak bazen hiçbir sebep bulunamayabilir.

OP'nin seyri nasıldır ?

Omuzdaki ağrı ve hareket kısıklığı başlıca 3 aşamada seyreder.
Erken dönem: Başlangıçta omuz çevresinde çok şiddetli ve hareket kısıtlığı vardır. 3-8 ay kadar sürer.
Yapışıklık dönem : Bu dönemde ağrı biraz azalmış fakat hareket kısıtlığı daha da belirginleşmiştir. Bu dönem 4-6 ay kadar sürer.
Üçüncü dönem : Ağrı iyice azalmıştır, ancak hasta omuzunu hiç hareket ettiremez. Bu devre 1-3 ay kadar sürer. Bu devreden sonra omuz hareketlerinde kısmen iyileşme olur. Eğer iyi tedavi edilirse omuz hareket açıklığı hemen hemen eski haline gelir.

Omuz periartritinin tedavisi nasıl olmalıdır ? 

Omuz eklemini hareketsizlikten korumak en önemli koruyucu tedbirdir. Başlangıç döneminden soğuk uygulamalarını, ilerlemiş dönemlerde ise daha çok sıcak uygulamalar iyileşmede katkıda bulunur.
Derin ve yüzeysel ısıtıcı, elektroterapi, eklem hareket açıklığı egzersizlerini içeren fizik tedavi kürleri bugün için en iyi tedavi yöntemdir. Hastalığa sebep olan faktörler de ihmal edilmemelidir. Omuza yapılacak eklem içi veya bazı hastalarda eklem çevresine yapılacak enjeksiyonlar iyi sonuçlar vermektedir.

Omuz Bölgesi Kırıkları

Klavikula Kırıkları 

Kırık bölgesinde, ağrı, şişlik, ekimoz, şekil bozukluğu vardır. Omuz hareketleri ağrılıdır. Distalde dikkatli bir nörovasküler muayene yapılmalıdır. Subklavian arter ve ven, brakial pleksus yaralanması veya nadir de olsa pnömotoraks bulunabilir. Ön-arka radyografi tanı için yeterlidir. Eklemi ilgilendiren lateral ve medial uç kırıklarında bilgisayarlı tomografi gerekebilir.
Konservatif olarak tedavi edilir. Kapalıredüksiyondan sonra aynı pozisyonda “8” bandaj uygulanır 
Kaynamama, birlikte nörovasküler yaralanma, lateral uç kırıklarında, birlikte korako-akromial bağ yırtığı varsa, intrepozisyon nedeniyle ayrık duran ve şekil bozukluğuna neden olan kırıklarda cerrahi tedavi uygulanır. Cerrahi olarak açık redüksiyon genellikle plak-vida ile internal tespit yapılır.
Komplikasyonlar

  • Subklavian arter ve ven yaralanmaları,
  • Brakial pleksus yaralanması,
  • Pnömotoraks.

Skapula Kırıkları

Kırık bölgesinde ağrı, şişlik ve ekimoz, omuz hareketlerinde ağrı. Omuz ön-arka radyografi çekilir, gerektiğinde aksiller ve lateral grafiler tanıya yardımcı olur. Korakoid çıkıntı ve akromion’un redükte olmayan kaymış kırıkları dışınde konsevatif olarak tedavi edilir. Velpeau bandajı tespit için yeterlidir.

Humerus Üst Uç Kırıkları

Omuzda ağrı, şişlik vardır, omuz hareketleri ağrılıdır. Nöravasküler muayene unutulmamalıdır. Omuz ön-arka radyografisi tanıda yeterlidir, gerekirse omuz lateral, aksiller grafi de çekilebilir. Eklem ilişkilerini ortaya koymak için bilgisayarlı tomografi gerekebilir.
Ayrılmamış veya az ayrılmış kırıklarda ve iki parçalı kırıklarda konservatif tedavi uygulanır. Tespit Velpeau bandajı veya üçgen askı ile yapılır. Üç parçalı kırıklarda açık redüksiyon telle internal fiksasyon yapılır. Dört parçalı kırıklarda ise redüksiyon yapılsa bile avasküler nekroz riski çok fazladır. Bu nedenle, yaşlılarda omuz protezi, gençlerde ise konservatif tedavi ve erken hareket uygulanır.

Humerus Cisim Kırıkları

Kırığa ait belirti ve bulgular, ağrı, ekimoz, şişlik, patolojik hareket, şekil bozukluğu, radial sinir lezyonuna ait bulgular olabilir. İki yönlü humerus radyografisi ile tanı konulur.
Genellikle konservatif olarak tedavi edilir. Konservatif tedavi yöntemleri şöyle sıralanabilir.
Kaymamış kırıklar olduğu gibi, kaymış kırıklarda kapalı redüksiyon yapıldıktan sonra  “U” ateli  veya pazubent şeklindeki alçı (Sarmiento) uygulanır.  Kırık uçlarının üst üste bindiği (overriding) kırıklarda, hanging cast denilen ağırlıklı alçı ile redüksiyon elde edildikten sonra, kol Velpeau bandajı ile gövdeye tespit edilir. Kırık uçlarının üstüste bindiği durumlarda olekranondan iskelet traksiyonu da uygulanabilir. Kapalı olarak redükte edilemeyen kırıklar, patolojik kırıklar, multiple kırıklar, birlikte büyük damar yaralanmasının bulunduğu kırıklar, kapalı redüksiyondan sonra radial sinir felci gelişmiş, humerus distal 1/3 cisim spiral kırıkları ve açık kırıklar cerrahi yolla tedavi edilirler. Cerrahi olarak açık redüksiyon yapıldıktan sonra plak-vida veya intramedüller çivi ile, açık kırıklar eksternal fiksatör ile tespit edilir.
Komplikasyon
Radial sinir yaralanması.

Dirsek Çevresi Kırık ve Çıkıkları

Suprakondiler, traskondiler, interkondiler kırıklar, lateral ve medial epikondil kırıkları, olekranon ve radius başı kırıkları bu grupta yer alır. Yol açtığı komplikasyonlar bakımından en önemlisi suprakondiler kırıklardır.

Suprakondiler Kırıkları

Dirsekte giderek artan şişlik, şekil bozukluğu, kolda kısalık, patolojik hareket vardır. Aşırı ödem nedeniyle beslenme bozukluğuna bağlı  ciltte büller ortaya çıkabilir.  Dirsekte gelişen aşırı şişliğe veya kırık uçlarının yapmış olduğu basıya bağlı distalde dolaşım bozukluğu gelişebilir. Kaymış kırık uçları nedeni ile brakiyal arter ve median sinir zedelenebilir. Bu durum ön kolda gelişecek olan kompartman sendromunun nedenidir. Böyle bir kompartman sendromu sonucunda, suprakondiler kırıkların en önemli kompliasyonlarından biri olan Volkmann’ ın iskemik kontraktürü gelişir. İki yönlü dirsek radyografisi tanı için yeterlidir.
Kaymamış veya az kaymış kırıklarda, uzun kol alçı atel tespiti yapılır. Kaymış kırıklarda ise kapalı redüksiyon veya Traksiyon ile redüksiyon yapılarak uzun kol alçı atel tespitine geçilir. Kapalı yöntemler ile redükte edilemeyen kırıklar, nörovasküler bası olan kırıklar cerrahi olarak tedavi edilirler. Açık redüksiyon uygulandıktan sonra, çapraz ince çivi ile veya “Y” şeklindeki plaklar ile tespit yapılır.
Komplikasyonlar

  • Brakiyal arter yaralanması,
  • Median sinir yaralanması,
  • Ulnar sinir yaralanması,
  • Kompartman sendromu,
  • Volkmann’ ın iskemik kontraktürü,
  • Miyozitis ossifikans.
  • Eklem sertliği.

Önkol Kırıkları

Ön kol kırıkları, radius ve ulna’da izole kırık, radius – ulna 1/3 orta cisim kırığı, ulna cisim kırığı ile birlikte radius başı çıkığı (Monteggia kırığı), radius alt uç kırığı ile birlikte distal radio-ulnar eklemde çıkık ve diastaz (Galeazzi kırığı) şeklinde olabilir.Genel kırık belirti ve bulgularına ilave olarak, gelişebilecek kompartman sendromu bulgularını da araştırmak gerekir. Ayrılmamış kırıklar konservatif olarak tedavi edilir, Monteggia, Galeazzi ve ayrılmış kırıklar ise cerrahi olarak tedavi edilirler.
Ön kol kırıklarının komplikasyonları

  • Yanlış kaynama
  • Kaynama yokluğu
  • Kompartman sendromu
  • Sinostoz, özellikle çift kemik kırıklarında görülür.

EL BİLEĞİ KIRIKLARI RADİUS DİSTAL UÇ KIRIKLARI

Colles Kırığı

Kırık, radius distal metafizindedir. Distal parça, dorsale yer değiştirmiş ve açılanmıştır. İlk kez 1814 yılında Abraham Colles tarafından tanımlanmıştır. Distal parçanın dorsale yer değiştirmesi ile el bileğinde yandan bakıldığında “çatal sırtı deformite” oluşur. Bununla beraber el bileğinde, ağrı ve şişlik vardır. Deplasmanın fazla olduğu durumlarda, dolaşım sorunu ortaya çıkabilir veya median sinir lezyonu oluşabilir. Tedavisi konservatiftir.
Komplikasyonları

  • Median sinir yaralanması
  • Vasküler yaralanma
  • Ekstansör polisis longus tendon rüptürü
  • Sudeck atrofisi

Smıth (Ters Colles) Kırığı

Coles kırığında olduğu gibi kırık, radius distal metafizindedir, ancak deplasman ve açılanma, dorsale değil, volare doğrudur. Distal parça volare doğru yer değiştirdiği için colles kırığındakinin tersi bir deformite ortaya çıkar.Tedavisi konservatiftir.

Doğumsal Omuz Felci ( Brakial Pleksus Yaralamaları)

Brakial pleksus yaralanmaları (BPY) yeni doğanlarda ve çocuklarda görülen, hayat boyu süren çok uzun süre takip ve rehabilitasyon gerektiren bir hastalıktır.
BPY bir sinir zedelenmesidir. Bu sinirler (brakial pleksus) boyun omurları arasından çıktıktan sonra birbirleriyle birleşerek bir ağ (plexus) yaparlar ve bu ağdan çıkan çevresel sinirler, omuz çevresi, kol ve parmak kaslarını hareket ettirirler ve aynı zamanda bu bölgenin hissiyatını (dokunma duyusunu) taşırlar. 

BPY nin sebepleri nelerdir ?

BPY larının çoğu doğum esnasında omuz ve boyundaki sıkışmalardan kaynaklanır. Özellikle iri doğan bebeklerde daha sık görülür. Forsepsle yapılan doğumlarda daha sık görülür.

BPY tipleri nelerdir ?

Sinirdeki hasarlanmanın derecesine göre ağırdan hafife doğru üç tip BPY tipi vardır.
Kopma : Sinir tamamen kopmuştur.
Yırtılma : Sinir kısmen yırtılmıştır.
Nöroma : Sinirde zedelenme olmuştur, fakat sinir bütünlüğü bozulmamıştır. Hastaların çoğu bu sınıfa girer.
BPY 1000 canlı doğumda 3 adet görülür. Hasarlanmanın olduğu sinir kökü seviyesine göre üç tip brakial pleksus lezyonu vardır.
Üst sinir kökleri tutulumu (Erb-Duchenne) :
En sık rastlanan BPY şeklidir. Makat gelişi yada zor bir baş gelişi sonucu brakial pleksusun gerilmesi sonucu olur. C5, C6 bazen de C7 sinirlerinin zedelenmesi sonucu olur. Omuz çevresi kaslarında felç ya da kısmi felç görülür.
Sadece C7 tutulumu çok nadirdir.
Alt sinir kökleri tutulumu (Klumpke) : Daha nadirdir, iyileşmesi daha zordur. C8 ve T1 sinir kökleri etkilenir. Elin intrensek (içsel) kasları etkilenir, pençe el görünümü vardır.

Tedavi

BPY da tedavinin esasını rehabilitasyon oluşturur. Tedavide amaç sağlam kaslarda kontraktür oluşmasını engellemektir. Başlangıçta üst kolun gövdeyle, ön kolun üst kolla 90 derece açı yapacak şekilde bandajlanması gerekir. İlk 6 ay buna devam edilir. 3 haftalık aralarla düzenli kontroller yapılır. Daha sonra düzenli egzersizlere geçilir. Operasyon gerekirse 4 yaşına kadar beklenir.
Tedavinin amacı etkilenmiş ve sinirlerinde zedelenme olan elin normal kullanımı değildir, ancak sinirleri zedelenmiş el ve kolun kısmen kullanılması gerekir. Bunun içinde uzun süreli rehabilitasyon uygulamak gerekir. Bazen sinir tamir operasyonları, kas transferleri gerekebilir. Etkilenmiş kol ve elin ağıza götürülebilmesi sağlanmalıdır. Etkilenmiş kol objeleri taşıma ve kaldırmada sağlam kola yardım edebilmelidir.

Prognoz

Yenidoğan döneminde prognozu (gidişat) belirlemek zordur. Üst BPY nın gidişatı çok daha iyidir. İyileşme 1-18 ay arasında görülür. Alt BPY ve tam kopmalarda tüm tedavilere rağmen önemli sakatlıklar kalır.